| Welcome to EMVATHO HOME. We hope you enjoy your visit. You're currently viewing our forum as a guest. This means you are limited to certain areas of the board and there are some features you can't use. If you join our community, you'll be able to access member-only sections, and use many member-only features such as customizing your profile, sending personal messages, and voting in polls. Registration is simple, fast, and completely free. Join our community! If you're already a member please log in to your account to access all of our features: |
| Thạch Lam (1909 - 1942) | |
|---|---|
| Tweet Topic Started: Sep 11 2006, 11:20 AM (666 Views) | |
| TheBlackSun | Sep 11 2006, 11:20 AM Post #1 |
|
Administrator
|
Tên thật là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân, sinh năm 1909. Quê nội làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam. Quê ngoại Cẩm Giàng, Hải Dương. Thuở nhỏ, Thạch Lam sống với gia đ́nh ở quê ngoại, sau đó theo cha chuyển sang Thái B́nh tiếp tục bậc tiểu học. Lớn lên, ông cùng gia đ́nh chuyển ra Hà Nội, học trường Canh nông, rồi trường Trung học Albert Saraut. Thạch Lam bắt đầu hoạt động văn học từ 1932, thành viên của Tự lực văn đoàn. Ông tham gia biên tập các tờ tuần báo Phong hóa, Ngày nay. Thạch Lam mất v́ bệnh lao năm 1942 tại Hà Nội. Tác phẩm chính: Các tập truyện ngắn Gió đầu mùa (1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc (1942), tiểu thuyết Ngày mới (1939), tập tiểu luận Theo ḍng (1941), tập bút kư Hà Nội băm sáu phố phường (1943). 01.Đứa con đầu ḷng 02.Nhà mẹ Lê 03.Trở về 04.Một cơn giận 05.Người bạn trẻ 06.Cái chân què 07.Đói 08.Một đời người 09.Người lính cũ 10.Người bạn cũ 11.Hai lần chết 12.Gió lạnh đầu mùa 13.Bên kia Sông 14.Người đầm 15.Hai đứa trẻ 16.Đứa con 17.Trong bóng tối buổi chiều 18.Đêm sáng trăng 19.Cuốn sách bỏ quên 20.Dưới bóng hoàng lan 21.Tối ba mươi 22.Cô hàng xén 23.T́nh xưa 24.Sợi tóc Trong bài giới thiệu tập truyện ngắn Gió đầu mùa xuất bản trước cách mạng tháng Tám, Thạch Lam viết : "Đối với tôi văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát ly trong sự quên, trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, làm cho ḷng người được thêm trong sạch và phong phú hơn". Có thể coi đoạn văn ngắn nói trên như là "Tuyên ngôn văn học" của Thạch Lam. Và quả thật, trong toàn bộ gia tài sáng tạo của Thạch Lam, hầu như không một trang viết nào lại không thắm đượm tinh thần đó. Là thành viên của nhóm Tự Lực văn đoàn, được coi là một trong những cây bút chính của nhóm ấy, song trước sau văn phong Thạch Lam vẫn chẩy riêng biệt một gịng. Đề tài quen thuộc của nhóm Tự Lực văn đoàn là những cảnh sống được thi vị hóa, những mơ ước thoát ly mang mầu sắc cải lương, là những phản kháng yếu ớt trước sự trói buộc của đạo đức phong kiến diễn ra trong các gia đ́nh quyền quư. Thạch Lam, trái lại, đă hướng ng̣i bút về phía lớp người lao động bần cùng trong xă hội đương thời. Khung cảnh thường thấy trong truyện ngắn Thạch Lam là những làng quê bùn lầy nước đọng, những phố chợ tồi tàn với một bầu trời ảm đạm của tiết đông mưa phùn gió bấc, những khu phố ngoại ô nghèo khổ, buồn, vắng ... Trong khung cảnh ấy, các nhân vật cũng hiện lên với cái vẻ heo hút, thảm đạm của số kiếp lầm than - Đó là mẹ Lê, người đàn bà nghèo khổ, đông con, góa bụa ở phố chợ Đoàn Thôn, là bác Dư phu xe ở phố Hàng Bột, là Thanh, Nga với bà nội và cây hoàng lan trong một làng quê vùng ngoại ô, là cô Tâm hàng xén với lối đường quê quen thuộc trong buổi hoàng hôn ... Tất cả những cảnh, những người ấy đều được mô tả bằng một số đường nét đơn sơ, thưa thoáng nhưng vẫn hết sức chân thực. Thạch Lam không hề gắn cho nhân vật của ḿnh những hành động, những ư nghĩ khả dĩ có thể làm bi thảm thêm cuộc đời của họ. Trái lại ông cũng không như một số nhà văn lúc ấy vẫn thường khoác lên cảnh vật hoặc nhân vật thứ "ánh trăng lừa dối " như nhà văn Nam Cao đă từng nhận xét. Tác phẩm của Thạch Lam v́ thế có nhiều yếu tố hiện thực tuy nhân vật không dữ dội như Chí Phèo, lăo Hạc của Nam Cao, hay bị đày đọa như chị Dậu của Ngô Tất Tố ... Cái riêng, cái độc đáo, cái mạnh của Thạch Lam, chính là ở ḷng nhân ái, và vẻ đẹp tâm hồn quán xuyến trong mọi tác phẩm của ông. Nhân vật Thạch Lam, bất luận ở hoàn cảnh nào, vẫn ánh lên trong tâm hồn cái chất nhân ái Việt Nam. Mẹ Lê nghèo khổ đến cùng cực nhưng vẫn nguyên vẹn là một bà mẹ cần cù, chăm chỉ chịu thương chịu khó, hết ḷng v́ đàn con. Liên và Huệ hai cô gái điếm, hai con người tưởng như vất đi ấy, trong đêm giao thừa ngồi khóc v́ nỗi trơ trọi, thiếu quê hương và chán chường cho cảnh bèo bọt của thân phận ḿnh. Thạch Lam đôi khi c̣n đặt nhân vật của ḿnh vào vùng ranh giới tranh chấp giữa cái thiện và cái ác, để rồi tự bản thân con người bằng việc thức tỉnh của lương tri, của phẩm giá xác lập chỗ đứng tốt đẹp cho ḿnh trong cuộc sống đầy bùn nhơ của xă hội cũ. Đó là trường hợp của nhân vật Thanh trong truyện ngắn Một cơn giận hoặc Thành trong truyện ngắn Sợi tóc. Đọc truyện ngắn Thạch Lam rơ ràng ta thấy yêu con người, quư trọng con người hơn. Và cũng từ đó ta thương cảm, nâng niu, chắt gạn từng chút tốt đẹp trong mỗi một con người. Sống rất ngắn ngủi (sinh năm 1909, mất năm 1942), Thạch Lam viết chưa nhiều. Một truyện dài : Ngày mới; một tập tiểu luận : Theo gịng; hai cuốn truyện cho thiếu nhi : Cuốn sách và Hạt ngọc; một tập kư : Hà Nội ba mươi sáu phố phường. Phần quan trọng nhất, ba tập truyện ngắn : Nắng trong vườn, Gió đầu mùa, Sợi tóc. |
|
Ừ th́! Mọi ngóc nghách t́nh yêu có thể anh đă từng đi qua, Anh cũng đă từng khóc, từng say đắm và cũng từng nông nổi. Đến một lúc trái tim chai sạn trước những vết thương, Anh lại trở về là chính anh, cái cậu bé ngốc nghếch ... Thích tự đi t́m cho riêng ḿnh một t́nh yêu ảo ảnh. Chỉ xin em đừng là gió, gió rồi cũng sẽ bay đi. Em đừng là loài chim - đến một ngày sẽ t́m về phương trời khác. Em đừng là con sóng - êm đềm...say đắm rồi...tan vỡ. Cũng đừng là cơn mưa ướt hết lối anh về. Em đừng là ǵ cả ...v́ em là tất cả trong anh !
| |
![]() |
|
| TheBlackSun | Sep 11 2006, 11:22 AM Post #2 |
|
Administrator
|
Cái chân què Thạch Lam Cuộc đời có nhiều cái chế giễu đắng cay và đau đớn làm cho chúng ta đột nhiên hiểu cái ư nghĩa chua chát và sâu xa. Tôi sẽ kể câu chuyện dưới đây làm chứng cho sự ấy. Tôi có một người bạn tên là Minh. Anh ta là một thiếu niên linh lợi, đảm đang và rất có nghị lực. Nhà anh vốn nghèo. Cũng v́ cái nghèo ấy, mà từ thuở nhỏ, anh Minh đă phải chịu bao nhiêu nỗi khổ sở, thiếu thốn không kể những nỗi bị ức hiếp mà những người nghèo ở thời nào cũng phải chịu. V́ vậy, khi nhớn lên, Minh chỉ có một chủ đích: làm giầu. Anh ta vẫn thường nói với tôi: "Đời bây giờ chỉ có một sức mạnh, là đồng tiền. Nếu anh có tiền, anh làm ǵ cũng được". Tôi mỉm cười hoài nghi trả lời rằng sự đó không chắc lắm, rằng tuy đồng tiền là một sức mạnh đáng quư thật - v́ ai dám chê bai nó? - nhưng không phải là mục đích cốt yếu ở đời và đồng tiền không đem lại cho ta sự sung sướng bao giờ cả. Minh nhún vai, cho tôi là một thi sĩ viển vông, chỉ biết mơ màng hăo mà không biết đến những sự thiết thực khác cần hơn nữa. Nhưng anh Minh h́nh như bị cái không may nó ám ảnh. Những công việc anh hăng hái làm đều bị thất bại cả. Những lúc anh tưởng được thành công, tưởng sẽ nắm trong tay được món tiền, th́ lại là những lúc anh sắp được tin công việc hỏng. Cái không may ấy làm cho anh trở nên một người tấm tức, và càng ngày đồng tiền lại càng là cái ám ảnh độc nhất của trí năo anh, cho đến ngày một cái không may lớn nữa đến làm anh khổ sở. Hôm ấy anh ta đương đi trong phố, th́ bị một cái ô tô tự nhiên bỏ đường nhảy lên hè cán phải. Minh chỉ kịp thoáng nghĩ đến cái sự không may ấy nữa, rồi anh đau quá ngất đi. Khi tỉnh dậy, Minh thấy ḿnh nằm trên một chiếc giường trong nhà thương. Anh chỉ mang máng nhớ lại h́nh như sau tai nạn, họ có mang anh lên bàn mổ, v́ lúc bấy giờ anh thoáng ngửi thấy mùi thuốc mê. Nhưng rồi sau Minh mê đi không biết ǵ nữa. Anh khe khẽ cử động chân tay, th́ thấy chân bên phải như bị tê liệt. Chợt nghĩ đến sự cưa chân, Minh toát mồ hôi trán, quả tim đập mạnh. Vừa lúc ấy, một người khán hộ bước vào pḥng, tay cầm một chai thuốc. Cái câu Minh muốn hỏi người này, không ra khỏi được miệng anh ta. Minh sợ sự thực, sợ cái đă rồi, không bao giờ chữa được. Nhưng anh muốn biết. Người khán hộ đặt chai thuốc trên bàn nói với Minh: - Cứ hai giờ ông lại uống một th́a. Đây là thuốc cầm máu. Minh hỏi lảng: - Tôi ngất đi có lâu không ông? - Lúc mang vào đây th́ ông mê man không biết ǵ cả. C̣n lúc lên bàn mổ th́ ông hơi tỉnh lại một chút. Nhưng mà lại bị đánh thuốc mê ngay. Minh hồi hộp đưa lưỡi liếm đôi môi khô ráo ấp úng hỏi: - Thế... thế... mổ có lâu không? Thầy khán hộ không phải là người biết tâm lư. Thầy ta đáng lẽ phải trông thấy đôi mắt của Minh sáng lên, và cái vẻ lo sợ của Minh hiện trên nét mặt. Thầy ta trả lời: - Chỉ độ mươi phút. Cưa xoẹt một cái là xong. Và thầy ta đưa ngón trỏ vụt qua bàn tay trái, với một dáng điệu rất rơ rệt. Minh ngất đi. * * * Minh sống những ngày chán nản ghê gớm trên giường bệnh. Cụt chân! Bây giờ anh đă cụt chân th́ c̣n làm ǵ được nữa. Nghĩ đến lúc phải lê cái chân gỗ như những người què anh thường vẫn gặp, Minh thấy rùng ḿnh lạnh giá. Một người tàn tật như anh th́ c̣n bao giờ mong đạt được cái chủ đích anh vẫn theo đuổi xưa nay nữa. C̣n mong ǵ có tiền! Đến mong cái chân lại lành như cũ cũng không thể nào được rồi. Minh chỉ muốn tự tử. Nhưng bốn tháng sau, khi ra khỏi nhà thương, Minh cũng quen dần với cái số phận của ḿnh. Anh đành chịu vậy với một chân què. Đấy là một sự an phận buồn rầu và khổ năo, tràn lấp hết cả những sở ước của đời anh. Nhưng, - đó là một cái may hay không may? Minh lại hy vọng khi người thầy kiện của anh đến bảo cho anh biết có thể kiện hăng ô tô để xin đ̣i một số tiền bồi thường rất lớn. Anh ta, từ đấy, hồi hộp mong đợi từng ngày cái kết quả của vụ kiện trên ṭa án. Anh nghĩ đến số tiền mà anh sẽ có, nghĩ đến cái sức mạnh mà tiền sẽ mang đến cho anh. Tôi thấy anh ta lại vui vẻ, huưt sáo miệng, và toan tính thực hành những cái mộng tưởng mà anh ta theo đuổi bấy lâu nay. Quả nhiên anh được kiện. Ngày lĩnh tiền Minh rủ tôi cùng đi. Anh mân mê những tờ giấy bạc - một vạn bạc - một cách thiết tha và khoan khoái. Mắt anh sáng lên, nhưng lần này v́ vui mừng; anh giữ chặt vào ngực tập giấy bạc yêu quư, như ôm một người t́nh nhân. Tuy vậy, lúc cùng đi xe trở về nhà, một mối buồn lại đến ám ảnh anh. Minh buồn rầu, chỉ vào cái chân gỗ của anh, nói: - Giá không què chân mà được số bạc này có phải sướng biết bao không! Rồi anh tấm tức thở dài, mắt đăm đăm nh́n thẳng ra xa như đang suy nghĩ lung lắm. * * * Được ít lâu, tôi gặp Minh luôn luôn ở những chốn ăn chơi trong thành phố. Đồng tiền của anh làm cho anh đạt được mọi ư muốn. Anh lấy tiền bù đắp vào cái chỗ chân què của anh; cái sức mạnh đồng tiền làm cho anh say sưa. Muốn tận hưởng những cái khoái lạc cũng như người khác,Minh vung tiền ra không tiếc. Tôi đă có lần khuyên anh nên dè dặt, th́ Minh có vẻ tấm tức trả lời: - Anh bảo tội ǵ mà không tiêu cho sướng? Mà tôi c̣n giữ tiền làm ǵ cơ chứ? Anh trầm ngâm một lát rồi nói tiếp: - Anh không biết, tôi chơi bời để khuây khỏa nỗi buồn và để quên đi. Tôi đưa mắt nh́n cái chân gỗ của anh không trả lời. Mà thực, trong những cách hành động của Minh người ta nhận thấy như một cái chua chát, một nỗi căm hờn... Có lẽ anh Minh không tha thứ cho số mệnh đă oái oăm với anh như thế, chỉ cho anh có tiền sau khi anh đă bị cụt một chân. Những cuộc chơi bời của anh kịch liệt như một sự phản động mà chán nản như một vụ tự tử. Hai năm qua. Điều mà người ta có thể đoán trước được đă đến. Phung phí trong hai năm, số tiền một vạn của anh Minh không c̣n một xu nhỏ. Anh lại trở lại với cái nghèo nàn như cũ, với những cái thiếu thốn của kẻ không tiền. Nhưng tâm anh đă rớm máu bị thương; ḷng anh bây giờ không như trước nữa. Bây giờ trong ḷng anh đầy những sự chua chát và chán nản. Cái chán nản sau những cuộc chơi bời, cái chua chát khi nhận thấy sự thay đổi của ḷng người đối với kẻ có tiền và không có tiền. Tôi đến t́m anh Minh trong một căn nhà ở ngoại ô. Ôn lại chuyện cũ, tôi hỏi anh một cách thân mật: - Thế nào, bây giờ anh đă quên chưa? Minh buồn rầu, giơ cái chân cụt ra ánh sáng, thong thả trả lời. - Không, nó ở đây, không quên được. Anh nói cả vết thương ở ngoài h́nh thể và trong tâm hồn. Tập truyện ngắn "Gió đầu mùa", Nxb Đời nay, Hà Nội 1937. |
|
Ừ th́! Mọi ngóc nghách t́nh yêu có thể anh đă từng đi qua, Anh cũng đă từng khóc, từng say đắm và cũng từng nông nổi. Đến một lúc trái tim chai sạn trước những vết thương, Anh lại trở về là chính anh, cái cậu bé ngốc nghếch ... Thích tự đi t́m cho riêng ḿnh một t́nh yêu ảo ảnh. Chỉ xin em đừng là gió, gió rồi cũng sẽ bay đi. Em đừng là loài chim - đến một ngày sẽ t́m về phương trời khác. Em đừng là con sóng - êm đềm...say đắm rồi...tan vỡ. Cũng đừng là cơn mưa ướt hết lối anh về. Em đừng là ǵ cả ...v́ em là tất cả trong anh !
| |
![]() |
|
| TheBlackSun | Sep 11 2006, 11:23 AM Post #3 |
|
Administrator
|
Sợi Tóc Thạch Lam Anh Thành nhỏm dậy, nghiêng ḿnh chống khuỷu tay xuống giường rồi bắt đầu nói với một giọng trầm và thong thả khiến người nghe hiểu được hết các ư tứ của câu chuyện: - Tôi có một người anh họ rất giầu và rất ngốc (có lẽ ḿnh cho anh ta là ngốc, bởi v́ hắn không xử sự như ḿnh, không có những quan niệm về cuộc đời như ḿnh; nhưng thật ra biết đâu cách ăn ở của anh ta lại không khôn ngoan hơn, bởi v́ anh ta đă giầu và sung sướng?). Tên anh ta là Bản, Bản rất phục tôi, coi tôi là một người sành sỏi, thạo đời và nhất là thạo các ngón ăn chơi. Bởi vậy, động có việc ǵ, hoặc là muốn mua bán cái ǵ, anh ta đều không quên đến hỏi tôi trước. Hôm ấy, Bân đến rủ tôi cùng đi mua một cái đồng hồ. Anh ta muốn mua hạng thật tốt, và nhờ tôi xem hộ. Hai chúng tôi đến hiệu Chabot ở phố Tràng Tiền. Đồng hồ ở hăng này th́ không c̣n phải nói ǵ nữa: Thật là những đồng hồ các hiệu có tiếng, có bảo hành chắc chắn và cố nhiên là giá đắt. Tôi chọn cho hắn ta cái đồng hồ đeo tay hiệu Movado, xuống nước hay vùi cát cũng không hề ǵ. Chiếc đồng hồ trông rất đẹp. Tôi thấy anh ta mân mê cầm lên ngắm nghía, xem chừng cũng muốn mua lắm. Nhưng cái tính hà tiện của anh ta lại thắng cái thích, nên rồi lưỡng lự một lát, anh ta trả lại nhà hàng, kéo tôi đi ra và bảo: - Đẹp th́ đẹp thật, nhưng mà đắt quá, anh ạ. Thôi, chúng ta lại các hiệu khách mà mua th́ hơn. Tôi yên lặng gật đầu, và theo đi, cũng chả muốn nói ǵ. Trong bụng nghĩ anh chàng này thật là ngốc, có tiền mà không biết chơi đồng hồ tốt. Lại kiệt nữa. Không biết hắn để tiền làm cái ǵ? Vào một hiệu ở Hàng Ngang, sau khi mặc cả ráo riết từng hào, anh ta bằng ḷng mua một cái đồng hồ hiệu không mấy ai biết tiếng. Hắn có hỏi ư kiến tôi, song tôi cũng ừ hữ bảo dùng được cho xong chuyện, v́ hắn có mua được thứ tốt hay không, bấy giờ tôi thực không thấy quan hệ mấy. Lúc trả tiền, tôi thấy hắn giở ra một cái ví da lớn, phồng chặt. Hắn đếm giấy bạc thong thả và cẩn thận. Thoáng nh́n qua, tôi cũng biết trong ví nhiều tiền lắm: ngoài số tiền bạc lẻ hắn mang ra trả, tôi c̣n thấy gấp ở ngăn trên đến năm, sáu cái giấy bạc một trăm nữa, những giấy bạc mới, màu c̣n tươi nguyên - "Quái, thằng cha này làm ǵ mà lắm tiền thế? Ḿnh th́ chả bao giờ có đến được một trăm bạc bỏ túi!" Tôi nghĩ thầm và so sánh thế. Mua xong đồng hồ. Bân rủ tôi đi ăn: - Ta lên hiệu chén, rồi lát nữa làm một chầu chứ, - hắn vỗ vào túi - tôi có đủ tiền đây! Chúng tôi vào hiệu. Bân ăn vui vẻ lắm, có lẽ hắn vừa ư v́ cái đồng hồ mua rẻ. Tôi th́ trong óc cứ vơ vẩn cái ư nghĩ sao một thằng ngốc như hắn - tôi thấy hắn càng ngốc - lại có lắm tiền thế, c̣n ḿnh... Tuy vậy, ư nghĩ cũng không làm tôi ăn mất ngon. Tôi tỏ mặt sành, gọi những thức ăn quư và đắt tiền, và hai chúng tôi uống rượu say sưa. Cơm xong, Bân đưa tôi xuống Vạn Thái, vào nhà một người nhân t́nh của hắn. H́nh như đă lâu không được đi hát, nên hắn có vẻ tha thiết và sung sướng đến đáng ghét. Về phần tôi, không thấy hứng lắm, - đi chơi với một anh có nhiều tiền mà ḿnh lại khinh là ngốc, không có thú vị mấy - nhưng chẳng lẽ lại bỏ hắn nửa chừng. Tôi định bụng ở chơi qua quưt đến nửa đêm th́ về. Nhà hát, ngoài cô nhân t́nh của Bân, các con em khác trông cũng khá. Tôi nằm bên bàn đèn nói vài câu chuyện tầm phơ. C̣n Bân, hắn không nghe hát hiếc ǵ cả. Ngồi nói chuyện với tôi một lát lấy lệ, rồi hắn cùng với cô nhân t́nh vào buồng trong đi nằm một chỗ. Hắn không quên - tính cẩn thận của anh kiệt! - đem cả cái áo tây trong có ví tiền vào chỗ nằm, vất trên thành đầu giường. Một ḿnh tôi ở ngoài đâm chán. Nằm một lát rồi tôi cũng đứng dậy sửa soạn ra về; Bân vẫn ở trong màn, nói vọng ra giữ lại: - Anh hăy ở chơi đă, về làm ǵ vội. Ngày mai chủ nhật cơ mà. - Thôi, tôi phải về. Sáng mai c̣n có việc. Vừa nói tôi vừa với cái áo tây của tôi treo trên mắc. Bỗng nhiên có cái ǵ chuyển mạnh qua tim: tay tôi yên hẳn lại; tôi vừa mới nhận ra rằng cái áo tôi đương cầm không phải là áo của tôi. Th́ ra lúc mang áo vào giường nằm, Bân đă mang nhầm áo. Hai chúng tôi cùng mặc thứ hàng len giống màu, như vậy dễ lẫn lắm. Tôi ghé nh́n vào phía trong áo thấy cái ví tiền ở túi tḥ ra ngoài một ít. Cái ví tiền... mấy tờ giấy bạc... - ở chơi đă anh. ở chơi sáng sớm mai về với tôi một thể. - ờ... ờ... Tôi điềm nhiên treo cái áo vào chỗ cũ, quay ra. Mấy chị em cũng phụ họa vào lời mời của Bân, nài nỉ: - Tội ǵ mà về bây giờ anh, khuya và lạnh chết. Tôi chỉ thoáng nghe thấy, trong trí như c̣n bận sự ǵ. Bâng khuâng tôi lại gần giường; một chị nâng chén mời: - Anh uống chén nước nóng. Rồi nằm xuống đây có hơn không? - ờ th́ hẵng nằm một lát đă. Tiếng Bân trong màn đưa ra: - Phải đấy, đến mai hẵng về. Tôi bảo chị Lan phải làm thế nào giữ anh ấy lại th́ làm... - Không... thể nào tôi cũng phải về, anh ạ... Những lời đối đáp ấy cứ tự nhiên buột miệng ra, tôi không để ư đến. Trước mắt tôi, mấy tờ giấy bạc một trăm gấp trong ngăn ví, hiện ra rất rơ rệt. Lấy mấy tờ, độ hai tờ - tại sao lại hai? Tôi không biết - thật dễ dàng quá. Tôi cứ việc điềm nhiên với lấy áo, mở ví rút ra hai tờ, rồi khoác áo ở trên vai, ra ư sắp sửa về. Rồi chọn lúc mọi người vô ư - mà dẫu có ư cũng không ai biết được - tôi đổi lấy áo của tôi vắt ở đầu giường Bân... Thế là xong, và gọn. Mai dậy Bân biết mất chắc chẳng bao giờ dám nghi ngờ cho tôi. Mà nghi ngờ thế nào được? Tôi về từ đêm cơ mà! Vả lại cái áo đựng tiền hắn đă cẩn thận mang vào giường ngay từ chập tối, vậy nếu có người lấy, th́ chỉ có người nhà cô đầu mà thôi. Mà người nhà th́ cũng khó ḷng đến đấy lấy được, họa chăng có ngay cô nằm với Bân. ừ, có lẽ Bân sẽ nghi cho nhân t́nh của hắn lấy... Chắc thế. Tôi mỉm cười: Bân sẽ không dám nói ǵ đâu; biết nhân t́nh lấy, hắn sẽ im lặng, sợ làm cho nhân t́nh xấu hổ, và sợ làm tai tiếng chủ nhà. Hắn vốn tính nhát, với lại hai trăm đối với hắn chắc chả là bao. Tất cả những cách xếp đặt ấy diễn qua rất nhanh trong trí tôi. Chỉ một thoáng thôi, tôi đủ tưởng trước được các việc xảy ra như thế, êm thấm và yên lặng, và trôi chảy... dễ dàng quá, mà không c̣n sợ cái ǵ cả... - Mời anh xơi thuốc. Tôi giật ḿnh đỡ lấy dọc tẩu. Cô Lan đă tiêm xong điếu thuốc từ bao giờ, quay dọc sang mời. Mắt cô nh́n tôi âu yếm. Tôi đưa mắt nh́n xuống, cầm lấy dọc hút. Điếu thuốc kêu vo vo, tiếng như ở đâu đưa lại. Qua làn khói trắng tỏa ra, tôi tưởng nh́n thấy tập giấy bạc một trăm, c̣n mới nguyên gấp trong ngăn ví. Hắn làm ǵ mà có lắm tiền thế? Lại mang để trong ví làm ǵ? Rơ anh chàng ngốc không biết dùng đồng tiền, tiền ở trong tay hắn cũng uổng. Ngộ có đứa lấy đi th́ sao? Để thế có bữa mất thật... - Anh nghĩ ǵ mà thần người ra thế? Say thuốc có phải không? Lan để tay nhẹ nhàng lên người tôi, lẳng lơ đưa mắt hỏi. Tôi giả vờ cười không đáp, rồi xoay nằm ngửa, nh́n lên trần nhà. Trong người bứt rứt không yên... Lắng nghe thấy tiếng Bân th́ thào và tiếng cười khúc khích của nhân t́nh hắn trong màn. Chiếc áo vắt ở đầu giường - chiếc áo của tôi - chắc vẫn c̣n y nguyên ở đấy. Tôi tưởng tượng khi có hai trăm trong túi rồi, lên xe về điềm tĩnh đi nằm ngủ. Sớm mai mất tiền, thế nào hắn chả về qua nhà ḿnh. Hắn gọi cửa vào, đánh thức ḿnh dậy và bơ phờ bảo: - Tôi mất hai trăm bạc tối hôm qua rồi, anh ạ... Tôi thấy trước bộ mặt ngạc nhiên của tôi lúc bấy giờ - một vẻ mặt rất tự nhiên, - và tôi hỏi: "Chết chửa, mất bao giờ? ở đâu?" - Hắn sẽ thuật lại buổi tối hôm nay, lúc mang áo vào giường, đến lúc thấy mất: "Chỉ có con nhân t́nh tôi nó lấy thôi, anh ạ. Chả c̣n ai vào đấy nữa..." - Thế giấy bạc của anh có biên số không? Nếu hắn không biên số th́ ḿnh cứ việc tiêu tự nhiên! Vạn nhất hắn có biên số rồi, th́ bảo hắn đi tŕnh cẩm. Nhưng ḿnh sẽ tiêu ngay hôm ấy... Một người như ḿnh cầm tờ giấy trăm vào Gô Đa mua hàng, ai dám nghi ngờ?... Tôi nhớ lúc ấy tuy vẫn nói chuyện với mấy cô em, tôi xếp đặt đâu vào đấy rất chu đáo, pḥng ngừa đủ mọi việc xảy ra. Chỉ c̣n việc lấy, và đổi áo nữa là xong. Rất dễ. - ấy ḱa, anh đi đâu đấy? - Tôi đi về đây, mai có việc bận, không thể ở lại được. Tôi đă nhổm dậy đến bên mắc, với áo, chiếc áo của Bân. Qua lần vải tôi thấy chiếc ví kềnh kệnh răn rắn. Khoác áo lên một bên vai, tôi đi lại trong nhà, bồn chồn nóng ruột. Một cô đầu lê guốc ra hé cửa, nh́n ra ngoài trời: - Tối lắm. Phải vạ ǵ mà đi bây giờ anh ạ. - Đâu xem nào... Tôi cũng đến bên cửa nghiêng nh́n ra ngoài. Tay tôi đưa vào trong áo, luồn vào khe ví, sờ vào mấy tấm giấy bạc. Tôi rùng ḿnh. Mấy ngón tay mân mê đầu tấm giấy, một cái, hai cái... - Thôi, vào không gió, anh ạ. Vào nằm cho ấm... Tôi bỏ tay ra - thong thả, không vội ǵ, - theo vào, cái áo vẫn đè trĩu trên vai. Tôi ngồi ghé xuống cạnh giường, cầm chén nước lên nhấp, rồi lại đặt xuống. Tiếng Bân trong nhà cất lên: - ông ấy về rồi à? Tôi đáp: - Không, đă về đâu. Tí nữa. Bân nói câu ǵ sau, tôi cũng không nghe thấy. Tâm hồn tôi lúc bấy giờ thế nào, tôi không biết rơ. Tôi đứng lên, ngồi xuống, như một cái máy. Tôi chỉ băn khoăn, bứt rứt, và thời giờ qua... tôi cảm thấy đi qua tâm hồn tôi từ bên này sang bên kia... như thế không biết trong bao nhiêu lâu... Tôi khẽ thở dài, đứng lên lần này th́ nhất định. - Về thôi. Không mai đi sớm lại nhọc chết. Bân hỏi vọng ra: - ồ, anh về à? Mấy giờ rồi đấy nhỉ? - Gần một giờ rồi. Anh cứ ở đây. Cả mấy cô này nữa, đi ngủ đi cho béo mắt. Bận sau tôi ở lâu nhé. Tôi đưa tay vuốt mái tóc một cô sán đến gần, hai tay để lên vai tôi, mắt nh́n ra vẻ âu yếm. Hai cô khác ngồi yên trên giường, cũng đưa mắt nh́n tôi như chờ đợi. - Thôi đi ngủ đi. Tôi gạt tay cô ấy ra, gấp cái áo tây trên cánh tay, rồi đi vào phía giường Bân nằm. Tôi cúi xuống, t́ vào thành giường - cố ư t́ vào chỗ vắt cái áo - nh́n vào trong, qua màn. - Anh ở lại nhé - tôi mỉm cười - tri kỷ hết đêm nay cho nó sướng... Cô nhân t́nh khúc khích trong chăn. Và Bân ngửa đầu trông lên, tay với vào tấm màn: - Mai nhé. - Oui, à demain. Nhưng tôi chưa quay ra. Tôi vẫn cứ t́ ḿnh trên thành giường, lưỡng lự, một lát bấy giờ sao lâu thế. Rồi, không biết tại sao, bỗng nhiên: - áo anh đây này, đây là áo của tôi. Và nói thêm bằng tiếng Pháp: - Anh đếm lại tiền đi. Và để cẩn thận vào trong ấy. Bân nhỏm nửa người dậy, cầm lấy áo: - Merci, được rồi. Tôi bước một bước lùi ra. Thế là hết. Bây giờ th́ không sao đụng đến ví được nữa. Tôi bần thần ngơ ngẩn, mặc lấy chiếc áo của tôi, và đội mũ... Vừa gài khuy, tôi vừa nói mấy câu bông đùa vô vị với cô ả đứng ở chân giường sắp tiễn tôi về. Tôi trùng tŕnh uống nước và hút thuốc, muốn cái thời khắc này cứ kéo dài ra măi. Đến khi ngồi trên xe về qua những phố khuya vắng vẻ, tâm trí tôi mới dần b́nh tĩnh lại. Gió lạnh thổi mát trên vừng trán nóng, và cái cảm giác mát ấy khiến tôi dễ chịu. Tôi nghĩ lại đến những cử chỉ và dự định của tôi lúc năy, thật vừa như một người khôn khéo lại như một người mất hồn. Tất cả những cái đó bây giờ xa quá. Tâm trí tôi giăn ra, như một cây tre uốn cong trở lại cái thẳng thắn lúc thường. Tôi cảm thấy một cái thú khoái lạc kỳ dị, khe khẽ và thầm lặng rung động trong người, có lẽ là cái khoái lạc bị cám dỗ, mà cũng có lẽ cái khoái lạc đă đè nén được sự cám dỗ. Và một mối tiếc ngấm ngầm, tôi không tự thú cho tôi biết và cũng cố ư không nghĩ đến, khiến cho cái cảm giác ấy của tâm hồn tôi thêm một vẻ rờn rợn và sâu sắc. * * * Sáng hôm sau tỉnh dậy ở nhà, tôi ngẩn ngơ nghĩ lại các việc tối hôm trước, y như trong một giấc mộng, chứ không phải việc đă xảy ra... Tôi ngạc nhiên tự hỏi sao ḿnh hăy c̣n là người lương thiện, không phải là kẻ ăn cắp. Mà tôi thú thực rằng nếu bấy giờ tôi đă là kẻ ăn cắp, cái đó cũng không khiến tôi lấy làm ngạc nhiên hơn. Mà c̣n là người lương thiện, tôi tự thấy cũng chẳng có ǵ là đáng khen. Tôi nhớ rơ lúc đó không có một ư nghĩ nào về danh dự, về điều phải, điều trái ngăn cản tôi, và khiến tôi đi vào con đường ngay, như người ta vẫn nói. Không, không có một chút ǵ như thế. Cái ǵ đă giữ tôi lại? Tôi không biết... Có lẽ chỉ một lời nói không đâu, một cử chỉ nào đấy, về phía này hay phía kia, đă khiến tôi có ăn cắp hay không ăn cắp. Chỉ một sợi tóc nhỏ, một chút ǵ đó, chia địa giới của hai bên... Tôi có tiếc đă không lấy hay không, hay bằng ḷng ḿnh v́ đă chống giữ lại cái ư xấu? Tôi cũng không t́m biết rơ hơn. H́nh như ư nghĩ ham muốn hay trù trừ tối ấy không phải là của tôi, h́nh như của ai ấy, của một người nào khác lạ, khác với cái người thường của tôi bây giờ... Chúng tôi đều yên lặng. Anh Thành nói xong, với cái điếu hút một hơi thuốc lào rất kêu. Rồi anh thở ra thong thả, mắt lờ mờ nh́n dơi theo làn khói đi. Rút từ tập truyện ngắn Sợi tóc, Nxb Đời nay, Hà Nội, 1942. |
|
Ừ th́! Mọi ngóc nghách t́nh yêu có thể anh đă từng đi qua, Anh cũng đă từng khóc, từng say đắm và cũng từng nông nổi. Đến một lúc trái tim chai sạn trước những vết thương, Anh lại trở về là chính anh, cái cậu bé ngốc nghếch ... Thích tự đi t́m cho riêng ḿnh một t́nh yêu ảo ảnh. Chỉ xin em đừng là gió, gió rồi cũng sẽ bay đi. Em đừng là loài chim - đến một ngày sẽ t́m về phương trời khác. Em đừng là con sóng - êm đềm...say đắm rồi...tan vỡ. Cũng đừng là cơn mưa ướt hết lối anh về. Em đừng là ǵ cả ...v́ em là tất cả trong anh !
| |
![]() |
|
| TheBlackSun | Sep 11 2006, 11:25 AM Post #4 |
|
Administrator
|
Đứa Con Thạch Lam Chị Sen cúi ḿnh dưới gánh nước nặng trĩu, lách cửa bước vào những bước khó nhọc và chậm chạp. Cái đ̣n gánh cong xuống và rên rỉ trên vai, nước trong thùng sánh tóe ra mỗi bước đi. Chị cố hết sức lên khỏi mấy bậc thềm, đặt gánh nước trên đất, rồi lấy vạt áo lau mồ hôi rỏ giọt trên trán. - Trời chiều rồi mà chị c̣n gánh nước cơ à? Chị Sen thong thả một lát rồi mới trả lời: - Con phải gánh nước nữa cho ông tắm chứ đă thôi đâu. Từ sáng đến giờ hơn mười gánh nước rồi. Tôi ái ngại nh́n chị. Sông ở xa, từ nhà ra đến sông phải đi một quăng đường dài. Bà Cả hà tiện không chịu mua một trinh một gánh nước của người ngoài chợ chở vào bán, bà bắt chị Sen phải gánh suốt ngày. Tôi trông chị mà thương hại; người chị bé nhỏ da sạm nắng. Chân tay đă bị những công việc nặng nhọc làm thành xấu xí và cằn cỗi. Tôi sắp nói với chị một câu an ủi, th́ bỗng có tiếng the thé, - tiếng bà Cả - ở trên nhà đưa xuống: - Không đi mà gánh nước cho ông tắm đi c̣n đứng đấy mà chầu chuyện. Gần tối rồi c̣n ǵ nữa. Tôi ngoảnh lại thấy bà Cả đứng ở trên thềm, mặt cau có và giận dữ. Chị Sen sợ hăi, lẳng lặng tra đ̣n gánh vào quang, đi ra cửa. Tôi nghe thấy chị khẽ thở dài. Chị đi rồi, tôi cũng quay về, sau lưng mang nặng cái nh́n của bà Cả; chắc bà ta không bằng ḷng tôi chút nào, nhưng v́ tôi là con cháu nên bà không dám nói đấy thôi. Chúng tôi, và tất cả mọi người trong họ không ai ưa ǵ bà Cả, mà c̣n ghét nữa. Không biết trong cái ghét ấy có lẫn chút ganh tị không, v́ bà Cả giàu lắm, - nhưng hễ nói đến tên bà mọi người ai cũng bĩu môi khinh bỉ. Hai vợ chồng ông Cả trước kia cũng nghèo hèn. Sau nhờ cho vay lăi, lăi rất nặng mà trở nên giàu có. Nhưng bà kiệt ác lắm. Một tay bà Cả đă tịch kư không biết bao nhiêu ruộng nương của người ở trong vùng. Những người vay nợ, bà bắt phải biếu xén, nên trong nhà bà lúc nào cũng có gà vịt, gạo hay chân gị. Nhưng hai ông bà hà tiện không dám ăn gà vịt, đem bán ở chợ c̣n chân gị phơi khô để dành. Bữa cơm chỉ có một ít vừng rang thật mặn, một ít thịt kho rim và một đĩa rau. Hai ông bà thường kêu rằng khó ở, luôn luôn không ăn được. Chị Sen biết nhiều về những bữa cơm ấy v́ chị phải ăn cơm với muối là thường. Nhiều khi sang chơi, tôi thấy chị ngồi trước mâm cơm chỉ có đĩa không, với bát nước mắm. Chị ăn uể oải và thong thả như người không ăn được, tuy chị đói. Chị bảo rằng, cơm với muối khó ăn lắm, nuốt vào nó nghẹn ở cổ. Chị Sen là con một người làng có nợ ông bà Cả. Nghe đâu thầy chị v́ chạy cái Nhiêu, phải lên lạy van bà Cả vay ba chục. Ngày mùa đă trả được một nửa và ít lăi, c̣n một nửa chưa trả được, phải đem chị Sen gán làm đứa ở không công. Nhưng mẹ chị Sen nói măi, bà Cả rộng lượng hẹn một năm cho hai áo cánh, một cái áo nâu dài và hai cái quần sồi. Mẹ chị Sen cám ơn ḷng tử tế cao cả của người chủ nợ. Bà dặn con ở lại hầu hạ ông bà Cả chu đáo, rồi về. Từ đấy chị Sen quán xuyến hết cả công việc trong nhà. Nào gánh nước, bổ củi, làm cơm, đầu tắt mặt tối suốt ngày, mà vẫn bị mắng chửi. V́ bà Cả là người to tiếng và lắm điều lắm. Không lúc nào hàng xóm không nghe tiếng bà the thé và rít lên, chửi chó, mắng mèo, hay bới móc chị Sen. Vô phúc cho chị mà hé răng nói lại. Tức th́ bà Cả nhảy lên, hai hàm răng nghiến vào nhau, thét: - Cái con chết băm chết vằm kia! Mày ăn hại cơm của bà mà không làm việc cho bà à! Bố mày định ăn không ăn hỏng của bà, th́ bà mới phải nuôi báo cô mày chứ! Chị Sen lẩm bẩm: "Thầy con chưa lo được trả bà chứ có phải định quịt nợ đâu mà bà chửi", nhưng chỉ lẩm bẩm trong miệng thôi, chứ không dám nói. Những lúc ấy, các người hàng xóm nghe tiếng bà, lại th́ thầm bảo nhau: "Gớm ác nghiệt thế chả trách được không có con. Trời nào cho con những người như thế", và họ thấy hể hả trong ḷng như một sự báo thù. Ông bà Cả không có con. Đó là sự phiền muộn nhất. Hai ông bà bây giờ đă có tuổi, không c̣n mong mỏi ǵ nữa. Trước kia bà Cả đă chạy thầy chạy thuốc chán, lễ hết đền kia phủ nọ để cầu lấy mụn con; nhưng ông càng ngày càng yếu mà bà th́ cứ cằn cỗi héo hắt lại như mấy cây khô, chẳng sinh nở ǵ cả. Người trong họ ghét bà thường bảo: "Không biết kiệt như thế rồi giữ của để cho ai?" Những lời thị phi ấy đến tai bà Cả, có lẽ khiến cho bà tức tím ruột gan. Bà càng ghét họ hàng, và không ưa con cháu đến chơi, tuy chúng tôi đến, bà không dám ghét ra mặt. Bà đối với chúng tôi vẫn ngọt nhạt, vẫn dịu dàng. Thấy chúng tôi ăn mặc rách rưới, bà hay hỏi kháy: - "Sao mẹ không may quần áo lành cho các cháu mặc, để rách rưới thế này?", và quay lại bảo chồng: "Ăn tiêu lắm vào rồi để con tồi tệ thế kia!" Rồi bà đem ra những thức của người ta biếu phân phát cho chúng tôi mỗi đứa một vài cái kẹo, c̣n nhiều khi phải vứt đi v́ không ăn được. * * * Chị Sen ở với bà Cả được ngót một năm. Bữa hôm ấy, thấy tiếng bà Cả quát tháo đă lâu, tôi chạy sang. Chị Sen đang cúi đầu vào đống rơm khóc. Tôi hỏi tại sao, chị nức nở đáp: - Tôi lỡ tay đánh vỡ một cái chén, bà ấy đánh tôi đau quá. Chị Sen thâm tím cả ḿnh mẩy, một vết roi ấy qua môi làm rướm máu. Chị vừa xoa bóp vừa than thở: - Bởi thầy u tôi mắc nợ nên tôi mới phải chịu khổ thế này. - Thế chị xin về có được không? Chị Sen sẽ lắc đầu thở dài, không nói. Có lẽ chị nghĩ đến món nợ c̣n thiếu, nếu chưa trả được nhà cửa sẽ bị tịch kư. Cách đó ít lâu, mẹ chị Sen hay lên vào hầu chuyện bà Cả. Người ta nói chị Sen sắp xin về đi lấy chồng. Nhưng hễ có ai hỏi là bà Cả trả lời: - Cái đồ cơm toi ấy th́ ai lấy mà chồng với con. Rồi chúng tôi thấy chị Sen càng phải chửi và phải đ̣n hơn trước. Hơi một tí là bà Cả nhắc đến món tiền nợ để nhiếc móc chị, nói nay đuổi đi, mai đuổi đi, không nuôi chị "cái con trương xác chỉ hay ăn" ấy nữa. Chúng tôi thấy chị khóc luôn; sang lúc nào cũng thấy chị mắt đỏ hoe, hay đang lấy muối và nước nóng đắp vào những vết thương bởi roi ông Cả. Đầu tháng tám, tôi thấy thày chị Sen lên hầu bà Cả lễ mễ mang một cái bu, trong có hai con gà và một con vịt; u chị Sen th́ mang một nải chuối và một buồng cau nói là lấy ở vườn nhà. Gặp ở ngơ, người vú già của tôi hỏi: - Hai bác đi đâu mà nhiều lễ vật thế? Thầy u chị Sen đáp: - Chúng tôi lên xin cho con cháu nó về để lấy chồng. Tôi chạy sang xem. Hai thầy u chị Sen hầu chuyện rất lâu ông bà Cả; chị Sen ngồi cắn rơm ở thềm nhà dưới, bên cạnh cái bu gà vịt. Mấy cái quần áo cũ vá rách chị đă gói ghém trong cái khăn vuông, cùng với cái lược con ba xu, một cái gương tṛn nhỏ và một hộp sáp cô Ba, đó là tất cả những thứ chị có. Đến quá trưa, thầy u chị Sen đưa chị sang chào bà tôi. Chị ôm cái gói con bên nách, vẫn mặc cái áo nâu vá hàng ngày, mà khói bếp và mồ hôi đă làm đen đi từng chỗ. Tôi nhận thấy thầy u chị vẻ mặt không được tươi như lúc đến; bấy giờ hai tay bỏ không, - lễ vật chắc đă được bà Cả nhận cho rồi - bộ dạng buồn rầu và thất vọng. Bà tôi chúc mừng chị Sen vài câu lấy lệ, rồi hỏi: - Bà Cả cho được bao nhiêu làm vốn? U chị Sen đáp: - Bẩm, chẳng được đồng nào cả. Nhà con phải vật nài măi mà bà Cả mới thôi không đ̣i lăi tháng này. Thầy chị Sen nói thêm: - Bây giờ c̣n chạy tiền lo cho cháu, có đâu mà trả được. Bà tôi lại hỏi: - Thế c̣n quần áo mới của nó đâu? - Bẩm, bà Cả không cho, bảo rằng chưa ở được đúng một năm. Giọng u chị Sen tấm tức, rồi nghẹn ngào trong nước mắt. C̣n chị Sen từ năy vẫn cứ lặng yên đứng ở góc nhà, tay ôm chặt cái gói quần áo cũ. Một lát sau, chị lẳng lặng theo thầy u đi ra, dáng đi chậm chạp và khó nhọc, như c̣n đang gánh gánh nước ở trên vai. Măi hai năm sau tôi lại mới được thấy chị Sen. Hôm ấy, thầy u chị lại lễ mễ buồng chuối và cái bu gà lên tết ông bà Cả, v́ món nợ chưa trả hết. Chị Sen đi theo sau, nhưng lần này tay chị bồng đứa con trai, đứa con của chị. Ba người vào lúc ông bà Cả đang ăn cơm. Thầy chị Sen để bu gà và buồng chuối xuống đất, chắp tay vái: - Lạy ông bà ạ. Chị Sen nấp sau bố mẹ, cũng cất tiếng khẽ chào theo. Bà Cả buông đũa, gật đầu đáp lại "tôi không dám"; rồi bảo vợ chồng bác Nhiêu: - Hai bác ngồi chơi. Trông thấy chị Sen đứng lẩn vào xó tối, bà Cả hỏi: - Chị Sen đây à? Tiếng "vâng" sẽ của chị bị câu nói của bác Nhiêu lấp đi: - Bẩm vâng. Cháu nó xin lên chào ông bà đấy ạ. - Có con rồi kia à? Mau nhỉ. Nào, đem cháu lại đây tôi xem nào... Chị Sen rụt rè, sợ hăi, bế con lại gần. Bà Cả giơ tay đón đứa bé, vừa hỏi: - Nó lên mấy? - Bẩm, cháu mới được mười bốn tháng ạ. Bà Cả xốc đứa bé trên tay rồi nh́n ông Cả, bảo: "Này, thằng bé nặng quá". Bà quay mặt đứa bé lại, nh́n nó và "tặc âu" với nó mấy tiếng. Rồi bỗng bà ṿng tay gh́ chặt đứa bé vào cái sườn cằn cỗi của bà, khiến tấm áo lụa căng thẳng trên ngực lép và đôi vú héo hon. Đứa bé sợ khóc thét lên, ngửa cổ ra đằng sau. Bà Cả dỗ: - Ngoan ngoan bà cho cái này. Bà gắp một miếng đậu trong mâm đưa lên miệng đứa bé. Nhưng nó càng khóc già và giẫy giụa để nhoài ra với mẹ. Chị Sen lại gần: - Thưa bà để con bế. Bà Cả ngẩn ngơ nâng đứa bé trả lại mẹ. Tôi thấy trong mắt bà sáng lên một tia sáng thèm muốn và ao ước. Bà c̣n nói với: - Đứa bé trông kháu khỉnh quá nhỉ. Chị Sen sung sướng thẹn đỏ mặt, ẵm con lên tay hôn hít, chị nh́n đứa bé với tất cả t́nh âu yếm và tự kiêu của người mẹ, rồi thưa: - Bẩm, cháu nó năm ngoái bị sài, cứ quặt quẹo măi; đến bây giờ mới đỡ. Bà chép miệng nói khéo: - Nhà th́ túng, một đồng, một chữ không có, mà cứ phải lo thuốc cho con thật đến khổ. Nhưng bà Cả h́nh như không nghe thấy ǵ nữa. Mắt bà đờ ra như đang theo đuổi một ước vọng xa xôi; bà đang nghĩ rằng không bao giờ bà được biết những nỗi lo sợ ấy, bởi không bao giờ bà được bồng đứa con trên tay, được nâng niu ấp ủ một cái mầm sống trong ḷng. Không bao giờ... Giá bà đánh đổi tất cả của cải để lấy đứa con! Tôi thấy người bà rung động, một tiếng thở dài sẽ thoát ra môi rồi đôi mắt ráo của bà bỗng mờ đi như ướt lệ. Bà lặng nh́n đứa bé đang rúc bú đôi vú căng sữa trong yếm mẹ. Lúc ấy u chị Sen xin phép về, bà Cả nhất định không lấy lễ; bác Nhiêu sợ quá, khẩn khoản vật nài măi, bà cũng không nghe, bắt phải mang về, và ôn tồn nói bà có lễ nhiều rồi, không cần lấy của hai vợ chồng nghèo bác nữa. Rồi muốn tỏ cho bác biết rằng không phải bà giận, bà Cả mở tủ lấy hai đồng bạc mới đưa cho chị Sen, bảo: - Đây, tôi cho chị cầm về may áo cho con mặc. Rồi đến Tết bế nó lên chơi nhé! Chị Sen e lệ đút hai đồng bạc vào ruột tượng; chị cảm động quá không cám ơn bà Cả được. Một lát sau, hai vợ chồng bác Nhiêu hớn hở xách bu gà và buồng chuối ra về, chị Sen vui vẻ theo sau, vừa đi vừa mừng con rối rít. Rút từ tập truyện ngắn Nắng trong vườn, Nxb Đời nay, Hà Nội 1938. |
|
Ừ th́! Mọi ngóc nghách t́nh yêu có thể anh đă từng đi qua, Anh cũng đă từng khóc, từng say đắm và cũng từng nông nổi. Đến một lúc trái tim chai sạn trước những vết thương, Anh lại trở về là chính anh, cái cậu bé ngốc nghếch ... Thích tự đi t́m cho riêng ḿnh một t́nh yêu ảo ảnh. Chỉ xin em đừng là gió, gió rồi cũng sẽ bay đi. Em đừng là loài chim - đến một ngày sẽ t́m về phương trời khác. Em đừng là con sóng - êm đềm...say đắm rồi...tan vỡ. Cũng đừng là cơn mưa ướt hết lối anh về. Em đừng là ǵ cả ...v́ em là tất cả trong anh !
| |
![]() |
|
| TheBlackSun | Sep 11 2006, 11:31 AM Post #5 |
|
Administrator
|
Dưới Bóng Hoàng Lan Thạch Lam Thanh lách cánh cửa gỗ để khép, nhẹ nhàng bước vào. Chàng thấy mát hẳn cả người; trên con đường gạch bát tràng rêu phủ, những ṿng ánh sáng lọt qua ṿm cây xuống nhẩy múa theo chiều gió. Một mùi lá tươi non phảng phất trong không khí. Thanh rút khăn lau mồ hôi trên trán - bên ngoài trời nắng gắt - rồi thong thả đi bên bức tường hoa thấp chạy thẳng đến đầu nhà. Yên tĩnh quá, không một tiếng động nhỏ trong căn vườn, tựa như bao nhiêu sự ồn ào ở ngoài kia đều ngừng lại trên bực cửa. Thanh bước lên thềm, đặt va li trên chiếc trường kỷ, rồi ngó đầu nh́n vào trong nhà: bóng tối dịu và man mát loáng qua những màu sắc rực rỡ chàng đem ở ngoài trời vào. Thanh chưa nh́n rơ thấy ǵ cả; một lát, quen bóng tối, chàng mới nhận thấy cảnh tượng gian nhà cũ không có ǵ thay đổi, cũng y nguyên như ngày chàng đi xưa. Sự yên lặng trầm tịch đến nỗi Thanh trở nên nghẹn họng; măi măi chàng mới cất được tiếng lên gọi khẽ: - Bà ơi! Một cái bóng lẹ làng từ trong vụt ra, rơi xuống mặt bàn; Thanh định rơ nh́n: con mèo của bà chàng, con mèo già vẫn chơi đùa với chàng ngày trước. Con vật nép chân vào ḿnh khẽ phe phẩy cái đuôi, rồi hai mắt ngọc thạch xanh giương lên nh́n người. Thanh mỉm cười lại gần vuốt ve con măn: - Bà mày đâu? Thanh bước xuống giàn thiên lư. Có tiếng người đi, rồi bà chàng, mái tóc bạc phơ, chống gậy trúc, ở ngoài vườn vào. Thanh cảm động và mừng rỡ, chạy lại gần. - Cháu đă về đấy ư? Bà cụ thôi nhai trầu, đôi mắt hiền từ dưới làn tóc trắng đưa lên nh́n cháu, âu yếm và mến thương. - Đi vào trong nhà không nắng cháu. Thanh đi bên bà, người thẳng, mạnh, cạnh bà cụ gầy c̣ng. Tuy vậy chàng cảm thấy chính bà che chở cho chàng cũng như những ngày chàng c̣n nhỏ. - Nhà không có ai ư bà? - Vẫn có thằng Nhân, hôm nay nó đi đong thóc bên kia xóm. Dễ chốc nó về. Con đă ăn cơm chưa? - Dạ chưa. Con ở tầu về đây ngay. Nhưng con không thấy đói. Bà nh́n cháu, giục: - Con rửa mặt đi, rồi đi nghỉ không mệt. Trời nắng thế này mà con không đi xe ư? Thanh cười: - Có một tí đường đất, cần ǵ phải xe. Con đi bộ hàng ngày cũng được. Nhưng Thanh cũng vẫn theo lời bà. Chàng đến bên bể múc nước vào thau rửa mặt. Nước mát rợi và Thanh cúi nh́n bóng chàng lay động trong ḷng bể với những mảnh trời xanh tan tác. Tất cả những ngày thuở nhỏ trở lại với chàng. Thanh vắng nhà đă gần hai năm nay, vậy mà chàng có cảm giác như vẫn ở nhà tự bao giờ. Phong cảnh vẫn y nguyên, gian nhà vẫn tịch mịch và bà chàng vẫn tóc bạc phơ và hiền từ. Trên trường kỷ, ngọn đèn con và cái điếu cũ kỹ. Con mèo già tṛn ḿnh nằm bên cạnh, mắt lim dim trong sự b́nh yên và nhàn nhă. Thanh trông thấy cảnh ấy đă nhiều lần. Lần nào trở về với bà chàng, Thanh cũng thấy b́nh yên và thong thả như thế. Căn nhà với thửa vườn này đối với chàng như một nơi mát mẻ và hiền lành, ở đấy bà chàng lúc nào cũng sẵn sàng chờ đợi để mến yêu chàng. - ấy, bà làm ǵ thế? Bà để mặc cháu. Bà cụ vẫn không thôi phẩy chiếc phất trần lên đầu giường: - Đă lâu không có ai nằm nên bụi bám đầy khắp cả. Thanh phải để mặc cho bà sửa chiếu và xếp lại gối. Chàng thấy ḿnh bé quá. - Cháu đi nghỉ chẳng mệt. Để bà hái mấy lá rau nấu canh ăn cho mát. Bà cụ đi ra. Thanh bỗng thấy mệt mỏi. Chàng lặng nằm xuống giường, duỗi chân tay, khoan khoái. Ngoài khung cửa sổ, trời xanh ngắt ánh sáng; lá cây rung động dưới làn gió nhẹ. Một thân cây vút cao lên trước mặt. Cùng một lúc, chàng lẩm bẩm: "cây hoàng lan!", mùi hương thơm thoang thoảng đưa vào. Thanh nhắm mắt ngửi hương thơm và nhớ đến cái cây ấy chàng thường hay chơi dưới gốc nhặt hoa. Đă từ lâu lắm, ngày mới có căn nhà này, ngày cha mẹ chàng hăy c̣n. Rồi đến ngày một bà một cháu quấn quưt nhau. Thanh ra tỉnh làm rồi đi về hàng năm, các ngày nghỉ. Bây giờ cây đă lớn. Thanh thấy tâm hồn nhẹ nhơm tươi mát như vừa tắm ở suối. Chàng tắm trong cái không khí tươi mát này. Những ngày bận rộn ở tỉnh giờ xa quá. Khu vườn với các cây quen đă nhận biết chàng rồi. Nghe tiếng bà đi vào, Thanh nằm yên giả vờ ngủ. Bà lại gần săn sóc buông màn, nh́n cháu và xua đuổi muỗi. Gió quạt đưa nhẹ trên mái tóc chàng. Thanh vẫn nằm yên, nhắm mắt nhưng biết bà ở bên ḿnh. Chàng không dám động đậy, yên lặng chờ cho bà lại đi ra. Bà xuống bếp làm cơm hẳn. Tiếng dép nhỏ dần. Chàng cảm động gần ứa nước mắt. Bà yêu thương cháu quá, giờ chỉ có ḿnh cháu, với ḿnh bà. Mà bà làm bếp có một ḿnh thôi ư? Không, h́nh như có tiếng người khác nữa, tiếng trong và mau hơn. Thanh lắng nghe: một tiếng cười sẽ đưa lên. Tiếng ai? Nghe quen quá mà Thanh không nhớ được. Chàng lẳng lặng ngồi dậy, t́ trên cửa sổ, cúi ḿnh nh́n ra phía ao. Bóng cây hoàng lan lay động cả một vùng. Chàng chợt nhớ, chạy vùng xuống nhà ngang, gọi vui vẻ: - Cô Nga... Người thiếu nữ đương nhặt rau nghe tiếng gọi vội ngửng đầu; một nụ cười, đôi mắt trong sáng lên; rồi tiếng nhẹ nhàng: - Anh Thanh! Anh đă về đấy à? Thanh đứng tựa bên cột, chưa trả lời. Chàng nh́n cô thiếu nữ xinh xắn trong tà áo trắng, mái tóc đen nhánh buông trên cổ nhỏ, bên cạnh mái tóc bạc trắng của bà chàng. Cô Nga, cô bé hàng xóm vẫn sang chơi với chàng trong vườn, và mỗi lần về, chàng lại gặp ở nhà như một người thân mật. Một lát cô Nga nói: - Anh Thanh độ này khác hẳn trước. Anh chóng nhớn quá. - Tôi vẫn thế đấy chứ. Bà cụ cúi trên rổ rau, không nh́n cháu đáp: - Cô trông em có phải gầy đi không? Không bằng độ c̣n ở nhà. Nga ngửng nh́n Thanh, cười: - Đấy em nói có sai đâu. Anh trông lại đen đi nữa. Lá rau tươi xanh ngắt bên bàn tay trắng hồng nhỏ nhắn. Thanh cũng ngồi ghé xuống. Thế là lại như lúc c̣n ở nhà, ngày ngày chàng cũng vẫn với Nga xuống bếp xem bà làm cơm. Câu chuyện vẫn vui vẻ và vẫn đậm, có lúc chàng lầm tưởng Nga chính là em gái ruột của ḿnh. * * * Lúc Nhân bưng cơm đặt lên bàn, bà cụ bảo cô thiếu nữ: - ở đây ăn cơm một thể, cháu ạ. Thanh nh́n lên: - Ăn cho vui, cô Nga. - Xin phép cụ và anh thôi, em vừa mới ăn cơm xong ở nhà. Em đứng đây cũng được chứ ǵ. Thanh ra vẻ không bằng ḷng: - Không, cô phải ngồi ăn cơ. Cô làm khách măi. Nga sợ, vén áo ngồi bên cạnh bà cụ, nhưng nàng chỉ ăn nhỏ nhẻ, cầm chừng, và buông đũa luôn để xới cơm cho Thanh. Bữa cơm vui quá. Thanh ăn rất ngon miệng, ḷng thư thái và sung sướng. Thỉnh thoảng chàng nh́n đôi mắt thắm của Nga, hai má hồng. Và nụ cười tươi nở, nàng nh́n lại Thanh, một chút thôi, nhưng bao nhiêu âu yếm. Ngoài vườn, trời vẫn nắng. Giàn thiên lư pha xanh một bên tà áo trắng của Nga. Những búp hoa lư non và thơm rủ liền trong giàn, lẫn vào đám lá. Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân xinh xắn của Nga, ngày nào, đi trên đó. Hai bàn chân nhỏ, lấm tấm cát, để dấu tự ngoài ao trở về... Chàng đột nhiên mỉm cười, rồi hỏi: - Cô Nga có c̣n hay đi nhặt hoàng lan rơi nữa không? Nga cũng cười hơi thẹn: - Vẫn nhặt đấy. Nhưng không có ai tranh nữa. Nàng nh́n Thanh, mắt như tụ lại những h́nh ảnh tự bao giờ, và sẽ vuốt mấy sợi tóc mai ra một bên. Thanh thấy quả tim đập nhẹ nhàng. Bà cụ th́ mải nh́n cháu. Bác Nhân khoanh tay đứng dựa bên cột nghe; bác cũng vui mừng v́ thấy cậu về, vẫn mạnh khỏe và xinh trai như ngày trước. C̣n cô Nga vẫn tươi đẹp và vui vẻ như thế. Có cô nhà cũng đỡ vắng, và bà cậu cũng đỡ buồn; hàng ngày cô chạy sang chơi giúp đỡ bà cụ giă cối trầu và nói chuyện đến người đi vắng ở trên tỉnh đă lâu không về thăm nhà. Bữa ăn xong. Thanh với Nga đă trở lại thân mật như khi c̣n nhỏ. Thanh dắt nàng đi thăm vườn; cây hoàng lan cao vút, cành lá rủ xuống như chào đón hai người. Có lúc gần nhau, Thanh thấy mái tóc Nga thoang thoảng thơm như có giắt hoàng lan. Nhưng hoa lan chưa rụng, vẫn c̣n tươi xanh ở trên cành, Nga bảo Thanh: - Những ngày em đến đây hái hoa, em nhớ anh quá. Thanh chẳng biết nói ǵ; chàng vít một cành lan xuống giữ ở trong tay để Nga t́m hoa, rồi nhẹ nhàng buông ra cho cành lại cong lên. Nắng soi vào vai hai người, nhưng dưới chân đất vẫn mát như xưa. - Bao giờ anh lên tỉnh? - Ngày mai thôi. Kỳ này được nghỉ ít. Nhưng mai kia, tôi sẽ về ở đây lâu hơn. Ḷng Thanh dịu lại. Nga đến bên bể múc nước rửa hoa, rồi xếp bầy trên quả trầu. Bà cụ nh́n cô, âu yếm: - Hoa hăy c̣n non lắm, sao hái sớm thế, con? Nga thưa: - "Anh con hái đấy ạ" và nàng nh́n Thanh mỉm cười. Đêm ấy, một bà, một cháu với một cô láng giềng chuyện tṛ dưới bóng đèn măi tới khuya, khi trăng lên. Qua vườn, Thanh tiễn Nga ra đến cổng, đi qua hai bên bờ lá đă ướt sương. Mùi hoàng lan thoang thoảng bay trong gió mát. Không lưỡng lự, Thanh cầm lấy tay Nga, để yên trong tay ḿnh. Nga cũng đứng yên lặng. Lâu lâu, Nga rút tay sẽ nói: - Thôi em về. Thanh đi trở vào rất thong thả. Có cái ǵ dịu ngọt chăng tơ ở đâu đây, khiến chàng vương phải. Chàng đến trường kỷ ngồi ở bên đèn. * * * Sáng hôm sau, Thanh đă phải lên tỉnh. Chiếc va li chàng nặng những thức quà bà chàng đă ban cho. Thanh cầm mũ đứng nghe lời khuyên bảo ân cần của bà dưới giàn hoa lư. Chàng vẫn bé quá và lại đi xa. Tới cổng, Thanh c̣n đứng lại nh́n cây hoàng lan và các cây khác trong vườn. Bác Nhân nhanh nhảu cầm đỡ va li cho chàng, Thanh dặn khẽ: - Bảo tôi có nhời chào cô Nga nhé. Rồi chàng bước ra đi nửa buồn mà lại nửa vui. Thanh nghĩ đến căn nhà như một nơi mát mẻ và sung sướng để chàng thường về nghỉ sau việc làm. Và Thanh biết rằng Nga sẽ vẫn đợi chàng, vẫn nhớ mong chàng như ngày trước. Mỗi mùa cô lại giắt hoàng lan trong mái tóc để tưởng nhớ mùi hương. Rút từ tập truyện ngắn Sợi tóc, Nxb Đời nay, Hà Nội 1942. |
|
Ừ th́! Mọi ngóc nghách t́nh yêu có thể anh đă từng đi qua, Anh cũng đă từng khóc, từng say đắm và cũng từng nông nổi. Đến một lúc trái tim chai sạn trước những vết thương, Anh lại trở về là chính anh, cái cậu bé ngốc nghếch ... Thích tự đi t́m cho riêng ḿnh một t́nh yêu ảo ảnh. Chỉ xin em đừng là gió, gió rồi cũng sẽ bay đi. Em đừng là loài chim - đến một ngày sẽ t́m về phương trời khác. Em đừng là con sóng - êm đềm...say đắm rồi...tan vỡ. Cũng đừng là cơn mưa ướt hết lối anh về. Em đừng là ǵ cả ...v́ em là tất cả trong anh !
| |
![]() |
|
| « Previous Topic · Văn Học & Cuộc Sống · Next Topic » |







2:14 AM Jul 12