| Welcome to EMVATHO HOME. We hope you enjoy your visit. You're currently viewing our forum as a guest. This means you are limited to certain areas of the board and there are some features you can't use. If you join our community, you'll be able to access member-only sections, and use many member-only features such as customizing your profile, sending personal messages, and voting in polls. Registration is simple, fast, and completely free. Join our community! If you're already a member please log in to your account to access all of our features: |
- Pages:
- 1
- 2
| Trong Rừng Nho; Ngô Tất Tố | |
|---|---|
| Tweet Topic Started: Jul 29 2006, 08:42 AM (818 Views) | |
| kimcuongbien | Jul 29 2006, 09:22 AM Post #21 |
![]()
Giải IV Hội Thi EVT 2007
|
Hoa ḥe bắt đầu tàn rụng. Trước những hạt mưa lún phún của tiết lập đông, cánh vàng theo ngọn gió may tả tơi tung khắp các mái nhà và các đường phố. Làn mây u ám phủ kín bầu trời. Ánh nắng ḥa với bóng tối làm cho vũ trụ thành một màu tro. Hôm nay cũng như mọi hôm mới đây, phường Khán Xuân của thành Hà Nội đă được loáng thoáng trang điểm bằng những chậu kim quất đỏ ối, những khóm cúc màu như ngọc như vàng; những bộ quần áo tím xanh của các cô khuê các. Năm hầu tàn. Trong gian gác nhỏ hẹp nhô trên một dăy mái ngói ở giải ven Hồ Tây, Xuân Hương với bộ mặt tần ngần, thẩn thơ làm bạn với mấy chồng sách, lổng chổng mấy ngọn bút ngả nghiêng, một tập hoa tiên tơi bời trên án sách. Cảnh tượng bao la của mặt hồ và dấu vết điêu tàn của thành quách lâu đài thuở nọ thi nhau tiến vào cửa sổ, giúp thêm sự cô tịch cho gian gác trời đông. Những cánh hoa ḥe tản tác dưới hạt mưa bay cùng những lá sen khô xơ xác, nhấp nhô trong ngấn nước, có ư nhắc lại cho nàng mấy vết đau đớn ẩn nấp đáy tim. Hồi này năm ngoái, chính là hồi nàng phải bước chân vào dinh ông Quyền Chưởng Vệ Hà Nội. Bấy giờ những kẻ thèm mồi chung đỉnh, thảy đều khen ngợi cả, chức "bà bé" của nhà ông lớn là chức cao sang. Nhưng trong ư nghĩ của nàng, thân phận "tiểu tinh", chỉ là kiếp con sen con nụ. Giả sử nàng là con nhà hàn vi hoặc là một kẻ ngu dốt, người ta gả bán một cách dấp dúi như vậy, th́ nàng cũng không lấy làm phàn nàn. Nhưng gia thế và tư cách của nàng đă đâu đến nỗi! Chẳng may trong lúc giang sơn đổi chủ, sự tàn bại của vua Lê chúa Trịnh đă lôi sụp sự thịnh vượng của nhà nàng, trước kia, họ Hồ ở làng Quỳnh Đôi trong huyện Quỳnh Lưu, vẫn là một họ trâm anh thế phiệt. Tuy rằng cha nàng mất sớm, cải cảnh bồ côi, bồ cút đă đày đọa nàng từ thủa lên mười, nhưng nhờ sự dạy bảo của mẹ đẻ và nhờ nết thông minh của trời cho từ thủa lên mười, nàng nghiễm nhiên là một cô học tṛ biết làm câu đối bài đoan. Dầu rằng sự học của nàng vẫn bị những ông tôn trưởng coi làm đồ để viết thư cho con trai, không ai thiết săn sóc, rèn cặp, nhưng nó với nàng cũng như hạt giống tốt với miếng đất ph́ nhiêu, không cần sự vun tưới của người ngoài, trong năm sáu năm, vẫn có thể thành một chồi cây rườm rà, nở những bông hoa tươi thắm. Người ta đă phục nàng là bậc tài nữ không kém nàng Ban, ả Tạ, khi thấy văn nàng có vẻ tài hoa. Người ta lại rủa nàng sẽ là ca kỹ Tiết Đào, khi nghe thơ ca của nàng có giọng lẳng lơ chua chát. Cũng v́ sợ nàng hóa như tác giả của hai câu "cành chim lá gió", th́ có nhục cho gia phong, chú nàng mới bắt nàng thôi việc bút nghiên, tập nghề cày cấy. Lại v́ ghét cái giọng ỡm ờ trong bài tức cảnh "tát nước gầu ṣng", nhà đạo đức ấy, trước khi lâm chung, c̣n cố ghép cho xong mối dây lên giữa nàng với ông Quyền Chưởng Vệ Hà Nội. Những như cái tướng rậm râu sâu mắt và cái tính cộc cằn lỗ măng của đức lang quân, cũng đă khổ cho kẻ làm vợ, huống chi ở ngồi, ăn cạnh, nằm kề, c̣n phải tập những sự luồn cúi, nếm những mùi cay chua, th́ một người tài t́nh như nàng, chịu đựng làm sao cho nổi. Phúc đức thay, ḷng hiếu sắc và oai đại tướng của viên quan vơ nhị phẩm địch không lại máu ghen của mụ sư tử Hà Đông, qua sáu tháng đọa đầy, nàng được thoát khỏi nhà chồng bằng tội "ái nam" của Viên Chưởng Vệ đă ghép cho nàng để tránh tiếng sợ vợ. Mẹ mất, chú đă chết, anh em họ mạc đều ở trong vùng Nghệ An, nhà cửa ở phường Khán Xuân, quê hưởng "sinh đẻ của nàng, lại về tay nàng làm chủ. Lúc này không c̣n sợ ai ngăn cản, đè ép, nàng đă có quyền làm việc theo như chí ư của ḿnh. Cũng sôi kinh nấu sử, cũng mười năm đèn sách chứ kém ǵ ai? Ta phải giật lấy miếng "ông đồ ông cống" cho thiên hạ biết tay, để họ khỏi khinh "đàn bà , con gái". Bởi nghĩ thế, nàng mới ăn mặc giả trai, đổi họ đổi tên, nộp quyển xin vào trường thi. Chẳng ngờ, trời chẳng ch́u ḷng, việc bí mật lại bị cái vú "dậy th́" tố giác với lính kiểm soát, khiến nàng bị bắt luôn ở của trường. Tuy nàng chỉ bị giam hai ngày, nhưng nghĩ đến nguồn cơn lúc nào, nàng vẫn tức bực lúc ấy. Ô hay! Thánh hiền vua chúa thù ǵ đàn bà con gái mà lại không cho người ta đi thi? Nếu không gặp được ông tổng đốc bà Nội là bạn cha ta, và những ông ngự sử, chủ khảo một học tṛ của ông ta, th́ cái tội "cải trang ứng thí" có lẽ phải đến xử tử. Cứ t́nh thế này, đàn bà con gái không c̣n kiếp nào mở mặt lên được. Đời đă chó má như vậy, thân thế của ta sau này sẽ đi ra con đường nào?. Quanh quẩn nghĩ đi nghĩ lại, nàng vẫn chưa t́m được câu trả lời. Gió may hiu hiu đưa vào cửa sổ. Chồng giấy hoa tiên xanh đỏ phất phới bay ra khắp nhà. Uể oải nàng đứng dậy xếp nhặt từng mảnh để trên án sách. Mấy hàng chữ thảo bỗng múa may rối rít ở trước mắt nàng: Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng Chém cha cái kiếp lấy chồng chung. Năm th́, mười họa, nên chăng chớ Một tháng đôi lần, có cũng không. Cố đấm ăn xôi, xôi lăi hỏng Cầm bằng làm mướn, mướn không công. Thân này ví biết dường này nhỉ Thà trước thôi đành ở vậy xong! Xem đi xem lại mấy lượt, nàng chợt cau đôi lông mày: - Thật là "ghét của nào, trời trao của nấy", phương ngôn nói không sai. Ḿnh chê người ta phải lấy chồng chung, trời liền bắt ḿnh phải làm vợ lẽ một lăo vũ phu thô tục. Ḿnh riễu người ta thà rằng ở vậy, đến ḿnh giá muốn ở vậy cũng không thể được, cái gia pháp oái oăm vẫn cố dúi đẩy ḿnh đi, không để cho ḿnh ở yên. Ḿnh cười người ta làm mướn không công, nhưng ḿnh đi ở năm sáu tháng ṛng vẫn trở ra với hai bàn tay trắng... Khen cho con tạo khéo trêu người...! Mân mê giở đến tờ khác, nàng như thích ư, gật gù ngâm: "Đương cơn nắng cực chửa mưa tè" Im lặng, nàng tự bẻ ḿnh: "Chửa mưa tè nghe vẫn chưa ổn. Vần "tè" khí ép. Vả nắng cực tức là chửa mưa, cần ǵ phải thêm hai chữ "chửa mưa" cho thừa? Giả sử chữa lại làm "tiết trời hè" có lẽ êm hơn! Sẵn bút trong ống, nàng liền tẩm mực dập mấy chữ cũ, viết thêm vài chữ nho nhỏ ở cạnh, rồi nàng đọc lại: Đương cơn nắng cực, tiết trời hè Rủ chị, em ra tát nước khe Lẽo đẽo chiếc gầu, ba góc dụm Lênh đênh một ruộng, bốn bờ be. X́ x̣m đáy nước, ḿnh nghiêng ngửa Nhấp nhổm bên ghềnh, đít vắt ve. Ham việc làm ăn quên cả nhọc Dạng hang một lúc đă đầy phè. Nàng bỗng mỉm cười: - "Nắng cực!...Dạng hang... " Kể cũng chớt nhả thật đấy. Không trách ông chú phát cáu cũng phải. Xưa nay thi gia vẫn dùng những chữ gió, trăng, mây, móc, gấm, vóc, ngọc, vàng kia chứ, ai dám đem những tiếng ấy vào thơ? Nhưng, chớt nhả th́ chớt nhả, nó vẫn không hề ra ngoài đầu đề, và cũng không hề mất vẻ tự nhiên. Phải! Có nắng cực mới phải tát nước, đă tát nước th́ phải dạng hang, tức cảnh "tát nước gầu ṣng", dùng mấy tiếng đó kể cũng sát lắm, thế th́ dù có chớt nhả cũng không can chi, sao lại có kẻ bẻ vành, bẻ vẻ? Chẳng qua ḿnh là con gái, th́ bài ấy bị ghép vào tội đĩ thơa lẳng lơ, giả sử ḿnh là con trai, mà nghĩ được những câu như thế, tất nhiên họ sẽ khen nức, khen nở, híp mắt mà cười với nhau, rồi c̣n người này truyền cho người kia là khác. Lạ thay, trong việc dùng chữ làm thơ con gái với con trai cũng c̣n chênh lệch khác nhau đến như vậy?... ừ th́ ta cũng nhận rằng con gái không được phóng túng như con trai, ta lại nhận rằng bài thơ kia là thơ lẳng lơ đĩ thơa đi nữa, nhưng mấy câu thơ đĩ thơa lẳng lơ, chưa phải là tội chửa hoang làm đĩ , cớ sao ông chú lại nỡ lấy nó làm án để đẩy ta vào chỗ nọc rắn miệng hùm? Té ra người ta chỉ biết quư cái gia phong, không coi một đời tài sắc của ta vào đâu? Nếu không được mụ Chưởng vệ có tính ghen tuông, th́ thân ta phỏng c̣n ǵ nữa ! . . . Thang gác có tiếng th́nh thịch. Con nụ bưng khay bàn chè và ấm nước sôi đặt lên trên yên. Quay ra, nàng pha chè chuyên nước, một ḿnh thơ thẩn vừa ngẫm hương chè vừa ngẫm sự đời. Câu hỏi lúc này dường như lại th́ thầm ở đâu bên tai: "Đời đă chó má như thế, thân thế của ta sau này sẽ đi ra con đường nào?" Vẫn chưa t́m được câu trả lời. Nàng liền dấp giọng một hớp nước chè, rồi mơ màng nh́n ra cửa sổ. Gió may vẫn thổi mạnh. Lá sen khô vẫn lướt theo lớp sóng mặt hồ. Cánh hoa ḥe lả tả bay vào trong gác, và loáng thoáng rơi xuống án sách. Nàng bỗng giật ḿnh và bụng bảo dạ: "Năm ngoái khi ta ra đi, hoa ḥe cũng đương úa rụng, bây giờ ta trở về đây, hoa ḥe lại đă hầu tàn. Thế là hết một năm rồi, thân ta vẫn trơ trọi, lênh chênh. . . chả mấy nữa mà mặt thâm má hóp. Ấm nước hơi nguội, nàng gọi con nụ đem xuống đun lại. Sợi "tư tưởng" bị đứt một quăng. Giây lát, nó lại tiếp tục kéo ra. Nàng cười chua chát: "Từ khi c̣n là gái thanh tân, h́nh như ta đă nổi tiếng đổng đảnh, chua ngoa, thiên hạ ai ai cũng sợ. Bây giờ tuy vẫn thanh tân, nhưng nào ai biết? Người ta chỉ biết ta là đứa chua ngoa và lộn chồng, chẳng những họ sợ, mà họ c̣n khinh bỉ nữa. Ta không thể đi tu, ta cũng không thể thanh tân suốt đời, nếu muốn sau này có được hạnh phúc tốt đẹp, có lẽ ta phải chừa bớt thói ỡm ờ, sửa lại tính nết cho thành một người chín chắn đứng đắn, không nên cưỡng lại với lễ giáo của thánh hiền. Phải, "ở đời ch́u đời", phải như thế, ta hăy thôi không làm thơ, không tṛng ghẹo bạn gái, không chế riễu những anh con trai, ăn nói đứng ngồi phải giữ cho đúng lời dạy ở Thiên Nữ Tắc và các bài nữ huấn...! Tiếng th́nh thịch lại lần lần nện ở thang gác, con nụ đă lên với ấm nước sôi. Bă chè hơi nhạt, nàng trút ra cái bát chứa, và cho chè khác vào ấm chuyên. Cạn một tuần nước đầu, nàng đứng dậy toan vơ đống giấy hoa tiên đem đốt. Bỗng nàng dừng tay và tự hỏi thầm: "Sau khi sửa đổi tính nết, thành người con gái đứng đắn và chín chắn, đời ta sẽ như thế nào?!! "Và nàng lại tự trả lời: "Chắc sẽ có người tâm đầu ư hợp, cậy mối đến hỏi. Ta sẽ cùng họ hưởng cái phúc tiêu dao ngâm vịnh như những đôi giai nhân tài tử ngày xưa...". Tức th́ những cuộc chơi bời thú hứng la liệt bầy trước mặt nàng. Nàng đương cùng chồng đối mặt ngồi trong thuyền bồng lơ lửng bơi trên ḍng thị Hà; ánh trăng lóng lánh chiếu xuống ḷng sông, con thuyền nhẹ nhàng rẽ lớp sóng hàng đủng đỉnh qua những đám bóng cây và từ từ trôi ra cửa biển. Nàng đương cùng chồng cheo leo đứng trên đỉnh núi Tản Viên, bên tai, tiếng thông reo ào ào, tiếng suối tuôn róc rách, dưới chân, mây khói lờ đờ lượn đi lượn lại, trước mắt, núi sông, thôn ô thu lại như một bức họa đồ. Nàng đương cùng chồng tựa bức câu lơn, ngắm đàn c̣ bay trên Hồ Tây; mùi sen bát ngát đưa vào trong gác, người nọ tươi cười hớn hở chỉ bóng cỏ cây, mây nước bắt người kia vịnh thơ. Nàng đương cùng chồng song song nằm trong chăn cùng gối đầu trên một chiếc gối thêu; gió xuân ấm áp quạt làn khói trầm thấp thoáng bay trước màn the, thêm sự nồng nàn cho t́nh hứng. Nàng đương cùng chồng... Một cánh hoa ḥe thoáng qua bên mắt. Chớp mắt một cái, mấy câu hỏi khác th́nh ĺnh ập đến hỏi nàng: "Cái người cùng nàng hưởng chung các cuộc vui thú, sẽ là người nào? Trong bọn thiếu niên ăn học ngày nay, nàng đă biết mặt biết tên tất cả, người nào sẽ là người tâm đầu ư hợp của nàng? !Thế rồi trong con mắt nàng, một bọn tài tử văn nhân, theo câu hỏi kéo đến lũ lượt. Anh Nguyễn Văn Giáp ra phết phong lưu công tử, nhưng viết một bức thư không thông. Anh Trần Văn Nhâm văn chương nhiều bài thần t́nh nhưng mắt trắng giă, môi thâm x́, rơ ra con người hiểm độc. Anh Đặng Văn Mậu mặt mũi cũng tuấn tú, tư cách cũng thông minh; chỉ phải cái đứng ngồi khúm núm, cố làm bộ "đức hạnh." C̣n ngoài ra vô số anh khác; ôi thôi! toàn là hạng học tṛ của Vương An Thạch! Mặt bẩn không rửa", "áo bẩn không giặt", lại hơn cái mùi hôi như cú, chấy rận như sung, học già giă như quốc kêu, mà văn vẫn nặng như đá đeo, sách vẫn quên như hũ nút. Chán nản, nàng kết một câu: "Không có ai cả." Và nàng lại tự đồng t́nh với nàng: "Phải, không có ai hết, không có ai đáng là kẻ tâm đầu ư hợp của ta, có thể cùng ta hưởng những cuộc chơi bời thú hứng. Trừ ra hoặc c̣n kẻ nào rách trời rơi xuống, chứ trong hiện nay chỉ có một hạng anh Nguyễn Văn Giáp anh Trần Văn Nhâm anh Đặng Văn Mậu và vô số anh học tṛ của Vương An Thạch ấy thôi. Nếu ta mà làm vợ họ, th́ ta có khi sẽ là bà Đồ, sẽ là bà Cống, sẽ là bà Huyện, bà Phủ, bà Tổng đốc, bà Thượng thư. Ta sẽ suốt ngày chỉ ngồi têm trầu. Ta sẽ suốt bữa chỉ ngồi gắp từng miếng đồ ăn đặt vào bát họ. Ta sẽ suốt năm chỉ nheo nhéo rủa thằng quít và chửi con sen, con nhài... Có thể như thế được chăng. Không thể được. Ta không thể bắt chước nàng Mạnh Quang, khi đưa thức ăn cho chồng phải nâng bát ngang với lông mày. Ta không thể bắt chước nàng Tạ Đào Uẩn, khi nói chuyện với khách đàn ông của chồng, phải che cái trướng trước mặt, cho khách khỏi trông thấy mặt. Ta không thể bắt chước nàng Trác Văn Quân, khi chồng chểnh mảng, c̣n cố nghĩ lấy bài ngâm "đầu bạc" để ḥng chuộc lại t́nh yêu. Những cái người ta cho thảo hiền, hoặc sang trọng, với ta, chỉ là những sự khốn nạn đáng khinh. Thà rằng trơ trọi lênh chênh, ta không thể làm kẻ "sửa túi nâng khăn" cho những người mà ta không sao chịu nổi, th́ ta c̣n tập lấy những thói khốn nạn làm chi. Tần ngần, nàng chống tay vào khung cửa sổ, vơ vẩn nh́n trời, nh́n mây, nh́n những ngọn cỏ lơ thơ ở bờ hồ bên kia, để cân nhắc thêm một lần nữa, xem những ư nghĩ vừa rồi có đúng hay không đúng. Nàng thấy những thứ lễ nghi chế độ của những ông thánh, ông hiền đặt ra cho đàn bà con gái, rặt là những cái xiềng xích. Thật thế, rặt là những cái xiềng xích. Người nào chịu xiềng xích, th́ họ bảo là dâu thảo, vợ hiền. Ai mà cưỡng lại, th́ họ cho là "lắng lơ đĩ thơa". Nghĩ vậy, nàng bỗng cười ngặt nghẽo: "Chẳng những thế thôi, họ c̣n sưng sưng vu cho người ta là gái ái nam nữa chứ". Rồi nàng quả quyết: "Không cần! Muốn ǵ th́ ǵ, ta cứ sống bằng ư muốn của ta, ta không sống theo sở thích của người. Bắt đầu từ nay, ta thử phá hết những cái đạo đức giả dối, chơi với ông thánh, ông hiền một mẻ xem sao. " Kiêu ngạo, nàng khúc khích cười thầm: "Được rồi, lăo nghè Hoàng vẫn lên mặt đạo đức cao thượng, làm hư cả mấy trăm học tṛ. Hôm nọ ở cửa trường thi, chính bọn học tṛ ông ta đă đua theo lăo Quyền Chưởng Vệ mà phao cho ta cái tiếng ái nam. Bao nhiêu lời ong tiếng ve đó vào đầu ta từ trước đến giờ, phần nhiều ở ông ta mà ra cả. Ta phải cho ông ấy biết ta trước nhất. Nhanh nhẩu, nàng đến án sách, hí hoáy lấy giấy đóng quyển, viết một bài văn thật dài. Đọc lại một lần, nàng phá lên cười: - Lăo nghè Hoàng nghe hết bài này, không khéo sẽ tức mà chết. Rồi nàng giao cuốn văn ấy cho con nụ, và dặn nó sáng mai phải đem nộp ở trường học cụ nghè Hoàng. |
|
...........Giảng đường ngày tháng con ung dung bước Mẹ vất vả nhiều nào được sẻ chia Mỗi lần về thăm mẹ miệng con cứ tía lia : _ Cứ thắc mắc: - Sao tay mẹ bên đen bên trắng ? Con đau ḷng nhận ra từ phía nắng Sao luôn là _ phía mẹ : - Mẹ ơi !!............................
| |
![]() |
|
| kimcuongbien | Jul 29 2006, 10:17 AM Post #22 |
![]()
Giải IV Hội Thi EVT 2007
|
Đêm ấy không có trăng. Phố phường Hà Nội đă theo cảnh tượng trời đất, biến thành một vật đen x́. Vũ trụ thu lại vùng ánh sáng của mấy cây đ́nh liệu. Gió bấc ào ào thổi. Chín, mười ngọn lửa lớn bằng chín mười cái bịch, hết thảy điên cuồng lồng phách như muốn ĺa những bó đuốc nứa, nhẩy vọt lên tầng mịt mù. Quang cảnh trường thi hôm nay càng rộn ràng hơn mấy hôm trước. Dưới lớp ngói ống của nhà "thập đạo", xiêm áo xen với cờ quạt, thấp thoáng hiện trước bóng đèn lồng. Trong những gian cḥi canh lơ lửng gác ở lưng trời, hiệu trống cái đi đôi với hiệu thanh la, thong thả đưa những giọng oai hùng trịnh trọng. Ngoài dăy phên nứa hùng vĩ như bức tường thành quây kín bốn "vi" nền trường, đội lính trú pḥng rầm rập theo vó ngựa của viên giám trường đề điệu, tiếng nhong nhóng của nhạc ngựa hóa lộn tiếng d́nh d́nh của trống quân. Trên nếp cửa tiền, một bức hoành biển dài dằng dặc như chiếc thuyền thoi, nghênh ngang nằm gối đầu vào đôi đồng trụ. Với bông hoa sen chỉnh chọe kết ở chính giữa và đôi trái găng lủng lẳng treo ở đôi đầu, làm "diềm" phủ trên mép biển dường muốn phô vẻ thắm của tấm nhiễu điều. Với màu sơn son lóng lánh in ánh lửa sáng choang: cái khung chữ nhật, như có ư khoe nét vàng của bốn chữ "Tân hưng thịnh điển." Từ mặt tiền qua phía tả đến mặt hậu, cũng như từ mặt hậu qua phía hữu đến mặt tiền, bốn cửa ở bốn góc đều ngỏ thênh thang. Mấy cái khung bảng chứa hàng mấy ngh́n tên người cùng ngảnh cái mặt "rán giấy" ra đường, như đương ngóng các thầy sĩ tử. Mấy chiếc ghế tréo cao chín mười bậc cùng duỗi bốn chân đứng cạnh các cửa, như đương đợi mấy ông khảo quan. Hai cửa của vi tả vi hữu ở đằng sau, cũng như hai cửa của vi giáp vi ất ở đằng trước, toán lính kiểm soát đă chực ngoài cửa bằng dáng bộ nghiêm trang. Tấm áo nẹp xanh thân đỏ gọn gàng nấp dưới chiếc nón dấu sơn quang dầu. Những sợi dây ṭng của tay thước khảm trai, bông bênh rủ trên miếng ban kiên sạc sỡ. Khoảng đầu canh ba, tiếng ồn ào tự nẻo xa xa đưa lại, học tṛ các nơi tới tấp kéo đến cửa trường. Gió bấc thổi càng dữ. Những cây đ́nh liệu cháy càng nỏ. Trên miếng đất giá lạnh của trời đông, bóng người đông như đám hội. Có người đến bảy tám mươi tuổi, mái tóc bạc phất phơ x̣a dưới nón sơn. Cũng có người mới độ mười bốn, mười ba, hồng mao c̣n ngất nghểu ngóng trên vành khăn nhiễu. Có người mặt non mơn mởn chỉ vào trạc mười tám đôi mươi. Cũng có người râu dài lê thê, ít ra phải năm sáu chục tuổi. Có người ra tuồng kiết xác, cái thân gầy guộc co ro sưởi trong mảnh áo đơn. Cũng có người rất mực phong lưu, áo bông quấn sù sù, hàm răng vẫn run cầm cập. Có người hai vai nặng trĩu, khuỷu tay c̣n đủ sức thích bên kia, gạt bên nọ, len từ ngoài tít vào trong cùng. Cũng có người cất cổ không lên, lều, chiếu đều bị lôi xềnh xệch ở mặt đất. Vênh cái mặt dương dương tự đắc, đó là người mới thi lần đầu. Dúm trên trán những nét lo âu, ấy là người lao đao trường ốc. Đủ các nhân vật. Đủ các bộ dạng. Đêm càng khuya, học tṛ kéo ra càng nhiều. Ai vào vi nào, lật đật t́m đến cửa vi ấy. Dưới hàng vạn nón chóp lố nhố đứng ở bốn cửa, hàng vạn con người trang thức cùng một lối như nhau: sườn này cái chơng tre và bộ gọng lều, sườn kia th́ bó áo tơi và cuộn áo lều hoặc một đôi chiếu cói, trên ngực quả bầu be và chiếc ống quyển, dưới bụng th́ cái yên mộc hay cái tráp sơn. Bấy nhiêu đồ vật nặng có, nhẹ có, lớn có, bé có, dài có, ngắn có, hết thẩy xúm lại và đu lên cổ các ông thư sinh. H́nh như trời bắt bao nhiêu ông cống, ông đồ, trước khi bước lên đường công danh, đều phải tập làm anh phu tải. Kẻ chen vào, người đẩy ra, kẻ du đi, người kéo lại, dưới bóng lửa sáng, đám người bị dồn dập, bị xô đẩy, cồn cộn như lớp sóng nước triều. Tiếng gọi nhau, tiếng hỏi nhau, tiếng mắng nhau, tiếng căi nhau, tiếng lầm rầm, nói chuyện với nhau, các thứ tiếng ấy hợp lại, thành một cái vọng ầm ầm, bốn khu cửa trường giống như bốn cái chợ lớn. Sang đầu canh tư, các cây đ́nh liệu đều cháy già một nửa. Tàn nứa đỏ ối theo ngọn gió bấc tản mác bay khắp giữa trời. Rồi từ từ, nó rơi xuống đám đầu người, xuống quăng đất không, xuống những nơi xa tít, nếu nó không bị tắt ở bóng tối. Trong nhà thập đạo, trống khẩu gióng, kiểng đồng, nện đủ ba hồi chín tiếng, các bóng đèn đều bị lay động, các ông quan trường cắt nhau mỗi người xuống mỗi vi. Bốn ông ngự sử đem hết chức trách đàn hặc lên bốn cḥi canh. Hai ông phân khảo tiến ra cửa hai vi tả hữu với cái quyền "nửa nội nửa ngoại. Ông phó chủ khảo theo biển "phụng chỉ" đến cửa vi ất. C̣n cửa vi giáp, vẫn là phần ông chánh chủ khảo trông nom. Hai hàng đèn lồng lấp ló soi hai bên đường, một đôi lọng vàng nghiêm chỉnh rước lá cờ "khâm sai" đi đằng trước đường, ông chủ trường thi và cái mũ cánh chuồn, cái hốt ngà voi, cái đai kim tuyến, cái áo thủy ba, cái hia rát con bướm vàng bằng bạc, khúm núm núp dưới bốn chiếc lọng xanh chóp bạc, thong thả đi từ nhà thập đạo ra cửa trường. Cũng như mấy ông phó khảo phân khảo ở các cửa kia. Ông chánh chủ khảo vâng mệnh lệnh tôn nghiêm của lá cờ vua ban, khoan thai bước lên mặt ghế tréo và ngồi chỉnh choẹ vợi một chồng quyển thi của học tṛ. Lọng vàng lọng xanh lại lần lượt làm theo phận sự. Nghĩa là bốn cái lọng xanh cùng che vào ông chủ khảo, hai cái lọng vàng th́ che cho lá cờ "khâm sai". Tiếng ầm ầm ở khu đất của trường tự nhiên im bặt, mấy ngh́n con mắt đều đổ dồn vào viên đại thần đứng đầu khảo quan. Bỗng như phá bầu yên lặng: "Báo oán giả tiền nhập! Báo ân giả thứ nhập! Sĩ từ thứ thứ nhập!" - Dứt mấy tiếng loa chiếu lệ, ậm ọc ở trên cḥi canh. Người lính đứng cạnh ghế tréo của ông chủ khảo theo miệng người lại pḥng cầm sổ cũng đứng chỗ ấy, bắc loa đọc tên họ học tṛ. Một tiếng dạ bật lên trong đám đông. Một người thiếu niên liều mạng lách qua "ṿng vây , đệ các đồ đạc kềnh càng đến khu đất trước ông chủ khảo. Toán lính kiểm soát bắt đầu làm việc. Họ giở bỏ áo tơi và cuốn áo lều, họ ḍm những cái chơng, chân chơng, họ ghé vào ống đựng quyển và quả bầu be đựng nước, họ lần giải lưng và vuốt các gấu áo gấu quần, họ cởi tung cả bộ gọng lều, rồi họ lục soát đến cái tráp sơn. Ngoài một thoi mực, một cái nghiên, vài cái bút, một cái dùi vở, một tập giấy bản và mấy cái bánh gị, mấy cái bánh dầy, vài cái chả trâu, vài miếng cơm nắm, vài miếng thịt rang, trong tráp không có vật ǵ khả nghi. Người thiếu niên ấy được phép lĩnh quyển thi của người lại pḥng, và tung tăng đi vào trong trường với các đồ đạc lúc lích, vấn quanh vai quanh cổ. Đến lượt người khác theo tiếng loa gọi tiến vào. Người này cũng không có sách thạch bản hay văn cũ chữ kiện chi hết, nhưng các đồ lặt vặt không đựng bằng tráp mà đựng bằng yên, và trong cái yên lại thêm một bộ bàn đèn thuốc phiện. Thuốc phiện không phải vật bị cấm, người ấy cũng được lĩnh quyển vào trường. Người lính cầm loa lại gọi đến tên người nữa. Cũng không có thứ ǵ gian lậu, nhưng ở trong tráp người ấy lại có một dầm con. Th́ ra ông có chứng đi kiết, phải dùng thứ khí giới ấy để vùi cái bă văn chương xuống nền lều, nếu khi làm văn chẳng may bệnh phát. Mang dầm vào trường không có tội ǵ. Người ấy được qua cứa trường như hai người kia, sau khi đă nhận quyển thi bỏ vào ống quyển. Tên người khác nữa được nhắc lại trong miệng loa đồng. Các vật cần dùng của người này không khác ǵ của mấy người trước. Riêng có thứ đồ đựng nước không phải là quả bầu be mà là một cái lọ sành rộng miệng. Ngạc nhiên, người lính kiểm soát tḥ que khoắng dưới trôn lọ, tức th́ ở trên mặt nước có vật tṛn tṛn nổi lên. Càng lấy làm lạ, người lính kia vội vớt vật ấy ra bửa ra xem. Té ra một mớ giấy bản viết chữ nhỏ hơn con kiến, người ta đă vo tṛn lại và trát một lượt sáp ong ở khắp chung quanh. Của phi pháp liền bị tịch thu, và cái tội "mang sách vào trường" tức khắc đưa học tṛ gian ngoan ra khỏi nơi thi cử. Người lại pḥng, người lính cầm loa và bọn lính kiểm soát lại tiếp tục làm việc như thường. Chừng nửa canh năm, sương mù ở các cây đ́nh liệu đă lui xuống gần mặt đất, ánh sáng cũng biến ra sắc úa vàng. Đám người và đám lều chơng đă chuyển hết ba phần tư vào trường, khu đất ngoài trường chỉ c̣n lơ thơ vài trăm học tṛ, tiếng ồn ào dần dần êm dịu. Mặt trời mọc, các cây đ́nh liệu cũng vừa cháy hết, vũ trụ đă khôi phục cảnh tượng xinh đẹp và mông mênh của ban ngày. Trong miếng đất giáp với cửa trường, một chàng trai trẻ thơ thẩn đợi sự - khám xét của bọn lính kiểm soát. Bộ mặt tuấn tú cố chọi vẻ kiều diễm với ánh nắng buổi mai. Đôi mắt long lanh như muốn hút cả sơn hà thành quách. Quần áo đồ đạc chàng ấy không có thứ ǵ phạm cấm, chỉ duy cái ngực sao lại nở nang mẩy lớn, hơi khác với ngực người thường. Lục hết cái món linh tinh, cố nhiên bọn hạnh kiểm soát không quên soát cái chỗ mà họ đă nghi ngờ đó. Vừa thục tay vào lần trong áo chàng ta, th́ người lính ấy lập tức rút luôn tay ra, dáng bộ giẫy nẩy giống như đụng phải nước nóng. Những người gần đó hau háu nh́n chàng tuổi trẻ bằng đôi mắt ngờ vực, có kẻ bảo chàng ấy giắt nhiều sách vở giấy má trong ḿnh, có kẻ lại đổ trong ḿnh chàng ta hẳn có hung khí hoặc phù chú chi đó. - Bẩm quan lớn, người này không phải đàn ông. Sau tiếng tŕnh giật giọng của người lính kiểm soát, ông chủ khảo trọ trẹ gắt gỏng: - Sao mi hay Bẩm quan lớn, con thấy... Rồi ngập ngừng, người lính như không dám nói nốt. - Mi thấy cái chi? Người lính lại ngập ngừng: - Bẩm con thấy. . . Sự thông minh của chủ khảo đă do sự ngập ngừng đó mà biết được cái người lính đă thấy, ngó mặt người trẻ tuổi, ông ấy hỏi một cách nghiêm nghị: - Có thật mi là đàn bà không? Đích thực đàn bà, người ấy không dám chối căi. Lệnh nghiêm từ trên ghế tréo đưa xuống. Người đàn bà ấy phải bỏ chiếu, lều, chơng, tráp ở cửa trường, theo luôn sợi thừng của lính kiểm soát để đi ra dinh tổng đốc. Trong đám đông, những ông sĩ tử c̣n đợi tiếng gọi, xôn xao người nọ hỏi người kia: - Cô ả nào mà to gan thế - Quê quán chị ta ở đâu, có ai biết không? - Cô ta ở phường Khán Xuân, chứ đâu. - A! Cái cô ái nam ấy ư? - Phải, chính cô ái nam ấy đấy! - Hoài của nhỉ! người thế mà ái nam! - Cô ả học hành khá lắm phải không? - Chẳng khá lại dám giả trai đi thi? Giỏi lắm đấy chứ, kém ǵ nàng Văn Tú Tài? - Các ông dám khen nó giỏi, tôi th́ tôi cho là đồ đ...,"Nữ ngôn bất xuất", chữ sách để đâu? Một người con gái đă có đọc sách mà dám len lỏi vào thi với đám con trai, th́ c̣n biết danh giá là cái ǵ nữa. Dầu hay ! "Tám vạn ngậm tư" cũng là đồ bỏ. - Chẳng những đồ bỏ mà thôi, lại c̣n cái tội "khi quân" nữa chứ. Giả làm con trai đi thi đó là khi quân chứ ǵ! Rồi các ông xem, chị ta được "giảo giam hậu là nhẹ, nếu tội ấy vào người đàn ông th́ phải "trảm quyết". Cứ thế, người ta cứ chĩa vào mặt người con gái mà căi vă với nhau măi như thế. Mặc cho những tiếng mỉa mai, những lời khen ngợi bay ngoài lỗ tai, cô gái lạ đời cứ việc đi qua trước mặt mọi người bằng dáng bộ thản nhiên. Mặt trời lên cao. Ánh nắng đă làm tan bớt giá rét. Khu đất ngoài trường dần dần vắng teo. Câu chuyện "thi gian" của cô ả ái nam, nửa theo các ông học tṛ vào trong vi giáp, nửa đi với bọn hàng quà hàng bánh ra các phố phường. |
|
...........Giảng đường ngày tháng con ung dung bước Mẹ vất vả nhiều nào được sẻ chia Mỗi lần về thăm mẹ miệng con cứ tía lia : _ Cứ thắc mắc: - Sao tay mẹ bên đen bên trắng ? Con đau ḷng nhận ra từ phía nắng Sao luôn là _ phía mẹ : - Mẹ ơi !!............................
| |
![]() |
|
| « Previous Topic · Văn Học & Cuộc Sống · Next Topic » |
- Pages:
- 1
- 2








2:15 AM Jul 12