| Welcome to EMVATHO HOME. We hope you enjoy your visit. You're currently viewing our forum as a guest. This means you are limited to certain areas of the board and there are some features you can't use. If you join our community, you'll be able to access member-only sections, and use many member-only features such as customizing your profile, sending personal messages, and voting in polls. Registration is simple, fast, and completely free. Join our community! If you're already a member please log in to your account to access all of our features: |
| H̉ NAM BỘ. | |
|---|---|
| Tweet Topic Started: Jul 9 2006, 02:17 PM (528 Views) | |
| kimcuongbien | Jul 9 2006, 02:17 PM Post #1 |
![]()
Giải IV Hội Thi EVT 2007
|
Quê Hương -------------------------------------------------------------------------------- Ḥ Nam Bộ --- Trần Trọng Trí --- Lùi vào quá khứ, ba trăm năm trước, khoảng cuối thế kỷ 17, khi người Việt đặt chân xuống đồng bằng Cửu Long khai sơn phá thạch để lập nghiệp cũng là lúc họ phát huy bản lĩnh, khí phách của dân tộc Việt Nam có truyền thống văn hiến lâu đời. Trước khi gieo hạt giống làm nảy nở mùa màng, họ đă gieo tục ngữ ca dao, tiếng ḥ, điệu hát. Có thể nói thức ăn tinh thần chính của dân Nam Bộ trong buổi đầu là tiếng ḥ câu hát. Những điệu ḥ cấy lúa, ḥ quốc sự, ḥ lờ, đă làm thổn thức, xao xuyến ḷng người từ xưa đến nay vẫn c̣n văng vẳng bên tai. Những cuộc ḥ làm bớt nặng nhọc trong lúc cày bừa, sạ tỉa giữa nơi nước mặn, đồng chua, làm phấn khởi tinh thần trước cảnh thiên nhiên, đồng thời là đầu mối cho duyên t́nh trai gái dẫn tới những cuộc vuông tṛn vàng đá trăm năm. Tiết điệu và âm điệu Tiết điệu trong câu ḥ biến đổi khá nhiều, nhưng có thể gom trong hai điệu chính: Ḥ huê t́nh, tức là hát chậm và kéo dài ra, c̣n ḥ lăn, tức tiếng hát mau và ngắn lại. Dù ḥ huê t́nh, ḥ lăn hay hàng chục điệu ḥ khác biệt của mỗi địa phương Sa Đéc, Tháp Mười, G̣ Công, Rạch Giá, Hà Tiên, Cai Lậy, Tiền Giang... người mộ điệu ḥ bao giờ cũng sành cung đoạn, âm giai. Họ không bao giờ chịu hạn chế lời ca trong một điệu, ḥ tuỳ hứng mà sáng tác, tuỳ nội dung mà định h́nh thức của nốt nhạc. Nhưng luôn luôn, họ có cung đoạn riêng để quyết định cho sự hô ứng, cho lúc nghỉ ngừng. Chúng ta thử nghe một câu ḥ lục bát: Ḥ... ơ... ơ... ờ... ờ... Gió đưa con buồn ngủ lên bờ... ờ... ờ... ờ... Mùng ai có rộng... ờ... ờ... ờ... cho tôi ngủ nhờ một đêm... ờ... ờ... Và một câu dài trong lục bát biến thể: Ḥ... ơ... ơ... ờ... ờ... Vận bạc t́nh bất hủ... Nhơn phi nghĩa bất giao... ờ... ờ... ơ... Anh nguyền thưởng bận một dao... ơ... ơ... ơ... ơ... Răn người ḷng dạ mận đào lố lăng... ơ... ơ... ơ... ơ Thử nghe một anh trỗi giọng và một cô hoà điệu tiếp theo. Đây là câu của giới nam: Ḥ... ơ... i... i... i... Thấy em có cái g̣ má hồng hồng... ́... ́... ́... Hoà hơ... ơ... ơ (tiếng người nữ) Phải chi em đừng mắc cỡ... Hoà hơ... ơ... ơ (tiếng người nữ) Đừng mắc cỡ, th́ anh xin bồng... em hôn...i... i... i... Và đây là câu của nữ giới hoà theo: Ḥ... ơ... ơ... ơ... ứ... ứ... Chuyện vợ chồng đâu có khá bôn chôn... ư... ư...ư... Hoà hơ... ơ... ơ (tiếng người nam) Anh thương em nên dè dặt... ư... ư... ư... Hoà hơ... ơ... ơ (tiếng người nam) Chớ để thiên hạ đồn không hay... ư... ư... ư... Tiếng dùng và cách xưng hô khi ḥ. Trong điệu nghệ ḥ, riêng có một số từ ngữ nghe lạ tai và vài cung cách xưng hô tự do. Thí dụ bên nữ cất giọng trao t́nh trước: Ḥ... ơ... ơ... ơ... ơ... Em đến đây kiếm anh như con c̣ trắng bay cao... ơ... ơ... ơ Này bạn ơi... C̣n thân em đâu khác thể... ơ... ơ... ơ... ơ... ... Đâu khác thể v́ sao trên trời... ơ... ơ... ơ... Giọng ḥ thiệt hay, có nhiều bỡn cợt lơi lả, nhất là ở cuối câu cái hơi ngân dài như nói lên một niềm lưu luyến. Câu ḥ có ư kèo trên và khó đối. Phía bên nam vẫn không chịu thua, vừa nghĩ câu ḥ đối lại ngay: Ḥ... ơ... ơ... ơ... ơ... Thân anh như tấm da trời... ơ... ơ... ơ... Ơ... ḿnh ơi, bốn mùa sương lạnh... ơ... ơ... anh không rời v́ sao... ơ... ơ... ơ... Nếu chúng ta là những người chưa sành điệu, tất sẽ lạ lùng qua cách xưng hô "bạn ơi", "ḿnh ơi" quá tự do đến mức "sỗ sàng". C̣n những tiếng khác nữa như: "Này bậu ơi", "Này người nghĩa ơi", "hai đứa ta", "đôi ta"... được xưng hô một cách thân mật tự nhiên. Người ta không bắt lỗi nhau và coi như cuộc trao đổi tâm t́nh chân chính. Xếp loại những câu ḥ Qua các điệu ḥ Nam Bộ, chúng ta thấy cách sử dụng văn chương trong đó có thể chia thành ba loại chính: ḥ mép, ḥ văn, ḥ truyện. Ḥ mép theo quan niệm chung được coi là xứng đáng tiêu biểu trung thành cho tiếng nói của dân gian trước mọi cảnh. Nôm na, không dùng điển tích và không mang nặng thành ngữ Hán Việt, loại ḥ mép dễ làm rung cảm người nghe một cách sâu sắc: Ḥ... ơ... ơ... ơ... Vai mang nóp rách... ơ... ơ... ơ... Tay xách cổ quai chèo... thương con nhớ vơ.... ơ... ơ... ơ... bởi phận nghèo anh phải đi... ơ... ơ... ơ... Ḥ văn là dùng những câu văn trong sách Nho ghép vào câu ḥ. Ḥ loại này, các tác giả dân gian dễ phạm vào những sai lầm, những nặng nề của từ ngữ. Tuy vậy, người ta đă ḥ rất nhiều, và cũng có lắm câu giá trị: Ḥ ... ơ... ơ... Cửu hạn phùng cam vơ... ơ... ơ... Tha hương ngộ cố tri... T́nh cờ mà gặp mấy khi... ơ... ơ... hỏi thăm thục nữ giai kỳ định chưả... Hoặc như: Ḥ... ơ... ơ... Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu... ơ... ơ... Thoại bất đầu cơ bán cú đa... Miễn cho anh ăn nói thiệt thà... ơ... ơ... Dẫu cho Hồ Việt một nhà lạ chi... ơ... ơ...? Ḥ truyện, do ảnh hưởng luân lư trong truyện Tàu, truyện Việt gieo rắc vào quần chúng khá lâu, nhất là từ khi có truyện diễn nghĩa bằng quốc văn ra đời, người ta đă dùng điển tích trong truyện xa gần, cao thấp với nhau. Một vài câu ḥ truyện chứa đựng nhiều việc, nhiều nhân vật trong các truyện xưa nói rơ được tinh thần chuộng lễ nghi, tiết tháo của dân gian: Ḥ... ơ... ơ... chẳng thà em chịu đói, chịu rách... Học theo cách bà Mạnh, bà Khương... ơ... ơ... ơ... Không thèm như con Vơ Hậu đời Đường... Làm cho bại hoại cang thường hư danh... ơ... ơ... ơ... ... Ḥ... ơ... ơ... Anh tỷ phận anh... ơ... ơ... Chẳng thà ở lều tranh như thầy Tăng, thầy Lộ ... Chứ không ham mộ như Vương Khải, Thạch Sùng... ơ... ơ... Đạo người giữ vẹn cơ cùng sá bao Những loại ḥ kể trên có khi được tổng hợp làm một, có khi lẫn lộn, người giỏi ḥ tự ư uyển chuyển, xoay sở, miễn làm sao diễn tả được t́nh cảm chân thật của ḿnh. Trích dẫn vài câu ḥ tượng trưng Đi vào thăm khu vườn dân ca Nam Bộ mà không hái lượm được một vài câu ḥ đối đáp của nam nữ là một thiếu sót. Xin đơn cử một câu ḥ đă được người con gái chối bỏ cuộc trao duyên. Ḥ... ơ... ơ... ớ... ớ... Nhơn sâm đắng tựa bồ ḥn... Nếm vô một miếng, lưỡi cuốn tṛn trươu trươu... ơ... ơ... Ư thật chua cay, gay gắt mà vần th́ đắng không kém "bồ ḥn". Nhưng người con trai vẫn cố gắng đáp lại. Ḥ... ơ...ơ... ớ... ớ... Trong cuốn Quốc văn có chữ...... u... ơ... u... ... Vần sao quá mắc, anh biết chừng nào học xong... ơ... ơ... Đă không c̣n cảm t́nh, cô gái không nhượng bộ, tấn công tới tấp và trở lại cái vần khó khăn hơn. Ḥ... ơ... ơ... ơ... Không xong xin chớ có ḥng... ơ... ơ... Bạn ơi, em sợ mắc anh chồng lêu lêu... Và rồi ta hăy xem cái sâu sắc của cô gái: Ḥ... ơ... ơ... ơ... Em đau tương tư trận này chắc chết... ơ... ơ... Không biết thuốc cho hết gá nghĩa duyên t́nh... Anh thương em mau về kiếm trái dừa khô lộn kiếp... ơ... ơ... ơ... Kiếm bụi chùm gởi đống hành cứu em... ơ... ơ... ơ... Nhưng anh trai cũng không vừa, và không chịu luỵ ai: Ḥ... ơ... ơ... ớ... ớ... Em ơi, em về t́m vảy con cá trê vàng... Em t́m gan con tép bạc... ơ... ơ... th́ anh với nàng gặp nhau... ơ... ơ... "Dừa khô lộn kiếp", "Chùm gởi đống hành" cũng như "vảy cá trê" và "gan con tép" có tài nào mà kiếm được? Quả là chuyện lá lay, gừng cay mà ớt cũng cay, vỏ quưt dày có móng tay nhọn. Từ hơn 60 năm trở lại đây, tiếng ḥ đă ch́m sâu vào dĩ văng. Bao nhiêu tiếng ḥ lơ, ḥ lờ cụt ngủn hiện nay ở các soạn phẩm cải lương, như muốn biểu diễn cái hấp tấp, tranh sống, tranh c̣n trung thực của hiện tại, đă có dịp trỗi lên thay cho cái trầm lắng, u hoài tha thiết của tiếng ḥ, tiếng hát ngày trước. Những chiếc xe trâu kéo gỗ từ miền rừng núi Tây Ninh đến vùng Bảy Núi An Giang đă thay bằng những chiếc xe hơi, xe hàng... bằng nhiều mă lực. Ḥ Nam Bộ là khúc dân ca thuần tuư, một thời làm say đắm người nghe. Nó tiêu biểu cho tấm ḷng chân thành và đa cảm của người dân Nam Bộ. |
|
...........Giảng đường ngày tháng con ung dung bước Mẹ vất vả nhiều nào được sẻ chia Mỗi lần về thăm mẹ miệng con cứ tía lia : _ Cứ thắc mắc: - Sao tay mẹ bên đen bên trắng ? Con đau ḷng nhận ra từ phía nắng Sao luôn là _ phía mẹ : - Mẹ ơi !!............................
| |
![]() |
|
| « Previous Topic · Quê Hương Tôi · Next Topic » |








9:13 PM Jul 11