Welcome Guest [Log In] [Register]
Welcome to EMVATHO HOME. We hope you enjoy your visit.


You're currently viewing our forum as a guest. This means you are limited to certain areas of the board and there are some features you can't use. If you join our community, you'll be able to access member-only sections, and use many member-only features such as customizing your profile, sending personal messages, and voting in polls. Registration is simple, fast, and completely free.


Join our community!


If you're already a member please log in to your account to access all of our features:

Username:   Password:
Add Reply
CHỢ T̀NH KHAU VAI; đi t́m huyền thoại
Topic Started: Jul 9 2006, 12:51 PM (336 Views)
kimcuongbien
Member Avatar
Giải IV Hội Thi EVT 2007


Quê Hương
--------------------------------------------------------------------------------


Đi t́m huyền thoại "Chợ t́nh Khau Vai"

--- Quang Hưng ---



Sơn nguyên Đồng Văn bao gồm các huyện Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Yên Minh của tỉnh Hà Giang, có độ cao trung b́nh gần 2 ngàn mét so với mực nước biển, đất và đá bốn mùa khô khát. Cỏ cây tưởng như cũng khó có thể tồn tại trên vùng núi đá khắc nghiệt này. Thế nhưng, vẫn có những tộc người sống trên rẻo cao này hàng ngàn năm qua và làm nên những phong tục văn hoá độc đáo, có sức hấp dẫn kỳ lạ. Một trong những nét văn hoá đó là "Chợ t́nh ở Khau Vai".

Hành tŕnh trên núi đá

Tôi vẫn h́nh dung: Cổng trời là tận cùng của đất trời mà không hề biết đằng sau Cổng trời c̣n là một hành tŕnh dằng dặc núi đá. Từ thị xă Hà Giang sau khi vượt qua Cổng trời Quản Bạ (nơi có cột phát sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam) đến Khau Vai, gần 200 km chỉ rặt một bài ca của đá. Núi đá trùng điệp. Những lưỡi đá nhô lên trời tăm tắp như lưỡi mác, lạnh lùng, xám xịt. Cuối tháng ba, đă là đầu hạ dưới đồng bằng nhưng ở đây những cơn gió thổi ra từ hốc đá vẫn lạnh buốt. Mây phủ đặc quánh những con đèo ngay giữa trưa. Thảng hoặc mới có một bản người Mông trên lưng chừng núi.

Theo lời những người đầu tiên khai phá vùng đất này (đó là những công nhân làm đường đến Mèo Vạc) th́ họ phải treo ḿnh trên vách đá 90 độ, cao gần 2 ngàn mét so với mực nước biển để khoan đá, bạt núi mở đường. Đứng trên đỉnh cao Mă Ṕ Lèng, tôi run run khi đọc những ḍng chữ ghi trên tấm bia tưởng niệm những người đă hy sinh trong công cuộc mở đường quốc lộ 4C từ thị xă Hà Giang lên Mèo Vạc, con đường mang tên là "Đường Hạnh Phúc"...

Khởi hành từ sáng sớm ở thị xă Hà Giang, bằng ô tô, xe máy và cả bằng... đi bộ, đến tối không rơ mặt người chúng tôi mới đến được Khau Vai, nơi có Chợ t́nh Khau Vai nổi tiếng. Ngẩng mặt lên nh́n trời th́ núi đă ch́m vào đêm. Một vùng rừng núi thâm u khiến người lần đầu tiên lên vùng cao có cảm tưởng như đây là nơi tận cùng của trời đất.

Huyền thoại "Chợ t́nh Khau Vai"

Chuyện kể rằng, ngày xưa vùng Khau Vai có một gia đ́nh nông dân nghèo dân tộc Nùng có 3 người con trai khôi ngô, tuấn tú, khoẻ như con trâu rừng, giỏi tay dao, tay cày, tay cung nỏ. Riêng chàng trai thứ ba c̣n có giọng hát hay và tài thổi sáo làm xiêu ḷng bao cô gái trong bản. Tiếng sáo của chàng Ba bay đến đâu làm cho người xóm bản nhảy nhót, cuốn các cô gái vào giấc mơ êm đềm.

Ở nhà tộc trưởng người Giấy có cô con gái út xinh đẹp. Nàng có đôi mắt trong như ḍng sông Nho Quế mùa xuân, đôi môi đỏ hồng như nụ đào mới nhú, da nàng trắng như hoa lê, hoa mận. Khi nàng cất tiếng hát th́ con chim ngừng hót, cơn gió ngừng bay, trời trong xanh hơn. Càng lớn Nàng Út càng đẹp, rực rỡ như con chim nộc hang, nộc phầy vào mùa kết bạn.

Có bao chàng trai người Giấy ở các bản gần, bản xa những đêm trăng sáng đến vây quanh chân cầu thang nhà nàng nhưng nàng Út không mở cửa. Trái tim của Nàng chỉ rạo rực khi nghe thất tiếng sáo của Chàng Ba. Và khi chàng Ba nghe thấy tiếng hát của nàng Út con tim cũng nhảy nhót, Chàng lại lấy sáo ra thổi. Mối t́nh của hai người gửi qua tiếng sáo và lời hát như ngọn lửa âm ỉ.

Vào đêm hội "Lồng tồng", tiếng sáo của Chàng Ba réo rắt ngay chân cầu thang nhà Nàng Út. Nàng mở cửa đón Chàng lên nhà cùng ngồi bên bếp lửa hát đối nhưng cha mẹ Nàng chê Chàng là con nhà nghèo lại là dân tộc Nùng nên lấy gạo trộn với muối đem ra cầu thang ném đuổi Chàng đi.

Sự cấm đoán khắc nghiệt của gia đ́nh càng làm cho mối t́nh của Chàng Ba và Nàng Út bùng cháy như ngọn lửa gặp gió. Nàng Út đă nhiều lần trốn nhà ra bờ suối cùng Chàng Ba tâm sự. Nhưng lần nào cũng bị cha mẹ Nàng sai người đi t́m bắt về nhốt trong buồng. Cuối cùng Chàng Ba và Nàng Út dùng tiếng sáo và lời hát hẹn nhau bỏ nhà lên sống ở một cái hang trên núi Khau Vai.

Từ đó mâu thuẫn giữa hai tộc người ngày càng lớn. Người Giấy đem cung nỏ, gậy gộc sang bản của người Nùng chửi bới, đe doạ v́ họ cho rằng Chàng Ba đă dụ dỗ, bắt Nàng Út bỏ nhà theo chàng lên sống trên rừng. Hai bên đánh nhau ngày càng quyết liệt. Ở trên núi cao, Chàng Ba và Nàng Út nh́n thấy cảnh hai bên họ hàng đánh nhau, đổ máu. Thương cha mẹ, thương họ hàng Chàng Ba và Nàng Út đành chia tay nhau về làng. Họ hẹn kiếp sau sẽ nên vợ, nên chồng và hàng năm nhớ ngày chia tay trở lại Khai Vai gặp nhau. Ngày ấy là ngày 27/3 âm lịch hàng năm.

Chợ t́nh Khau Vai bây giờ

Khi chúng tôi đến Khau Vai th́ bà con các dân tộc vùng núi cao các huyện Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh... đă đến tự bao giờ. Có người ở các huyện trong tỉnh Hà Giang, cũng có người tận Tuyên Quang lên, Cao Bằng sang để đi chợ t́nh trong đủ loại trang phục dân tộc, nhiều nhất vẫn là dân tộc Mông. Người đến chợ không phải để mua bán, chỉ mang theo cơm nắm, thịt gà và bầu rượu. Ai chưa có bạn t́nh th́ đến đây t́m bạn t́nh, ai có t́nh yêu dang dở th́ cứ đến ngày này hẹn nhau đến đây gặp mặt, ôn lại chuyện xưa cho vơi nhung nhớ. V́ thế Chợ t́nh c̣n có tên là "Chợ Phong Lưu", tức là người đến chợ không phải để mua bán mà là để chơi. Khái niệm Chợ t́nh là biểu trưng cho sự gặp gỡ. Đồng bào dân tộc trong vùng đến chợ để vui xuân sau một hoặc nhiều năm xa cách.

Trước đây người đi chợ không nhiều, chủ yếu là những người có mối t́nh trắc trở, họ yêu nhau nhưng v́ những ràng buộc của lễ giáo, những tập tục lạc hậu mà không lấy được nhau. Mỗi người đă có một mái ấm gia đ́nh, có người đă thành ông, thành bà sau nhiều năm xa cách nhưng vẫn nhớ về nhau hẹn nhau đến chợ để tâm sự, kể cho nhau nghe về những buồn vui của gia đ́nh, sự trưởng thành của con cháu, hát cho nhau nghe những làn điệu dân ca. Có thể hai vợ chồng cùng đi chợ, khi đến chợ chồng đi t́m người t́nh cũ của chồng, vợ đi t́m người t́nh cũ của vợ, không có sự ghen tuông.

Trên đường đi, chúng tôi bắt gặp rất đông đồng bào các dân tộc Dao, Nùng, Giấy, Tày, Mông... người mang quẩy tấu, người cắp xôi, gà cùng hướng về Khau Vai đi chợ t́nh. Ai cũng chọn những bộ váy áo đẹp nhất để đến chợ t́nh.

Ông Triệu Phúc Quư, 58 tuổi, người dân tộc Dao ở xóm Sủng Nhị A, xă Sủng Máng, huyện Mèo Vạc đă đi bộ 35 km đường núi đến Khau Vai để gặp lại người bạn t́nh từ thời son trẻ. Hơn 30 năm, kể từ khi mối t́nh của hai người trắc trở, yêu nhau mà không lấy được nhau cho đến bây giờ, năm nào ông cũng đi chợ t́nh để gặp lại người bạn cũ. Ông nói: bây giờ cả hai đều đă có cháu nội cháu ngoại rồi, đến t́m nhau để mong cho nhau khoẻ mạnh, con cháu khôn lớn. Năm nay, tỉnh và huyện tổ chức chợ đông và vui lắm, có nhiều cái mới, lạ lắm. Năm nay ông Quư c̣n vui v́ dẫn theo các cháu ông tham gia vào đội văn nghệ xă biểu diễn các tiết mục văn nghệ đặc sắc như: hát đối, thổi khèn, đánh quay...

Ở những bản làng xa, người đi chợ từ chiều hôm trước, họ ngủ nhờ ở nhà người thân quen gần chợ. Đôi bạn t́nh t́m thấy nhau có thể ngồi tâm sự với nhau suốt đêm hôm trước và cả ngày hôm sau. Họ mời nhau ăn cơm nắm, cơm lam, uống rượu. Tất cả thức ăn và rượu đều mang sẵn từ nhà đến chợ. T́nh cảm hoàn toàn trong sáng. Nếu một trong hai người có sự sàm sỡ, th́ người kia coi là bị xúc phạm, bị bạn t́nh coi thường và không bao giờ gặp lại nhau nữa. Chiều hôm sau, chợ tan, đôi bạn t́nh bịn rịn chia tay, hẹn gặp lại nhau vào phiên chợ năm sau.

Ngày nay, do giao thông thuận tiện hơn, kinh tế phát triển, chợ Khau vai đă trở thành chợ phiên, 5 ngày họp một phiên. Chợ đă thành nơi trao đổi hàng hoá, đáp ứng nhu cầu của nhân dân. Tuy vậy, cứ đến ngày 27/3 hàng năm bà con các dân tộc trong vùng vẫn hẹn nhau đi chợ t́nh Khau Vai, góp phần làm nên bản sắc văn hoá độc đáo của vùng đất này. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển trong đời sống của bà con các dân tộc ở đây, sự đổi thay của Chợ t́nh Khau Vai đang diễn ra theo một chiều hướng chưa hẳn là đáng mừng.

Xin đừng đánh mất Chợ t́nh Khau Vai

Cuối tháng 3/2004, Uỷ ban Nhân dân tỉnh Hà Giang, Sở Văn hoá Thông tin Hà Giang và Uỷ ban Nhân dân huyện Mèo Vạc đă tổ chức Hội thảo Khoa học "Chợ t́nh Khau Vai" với quyết tâm đưa Chợ t́nh Khau Vai thành một địa chỉ du lịch văn hoá của Hà Giang. Các cơ quan thông tin đại chúng của Hà Giang liên tục đưa tin về các hoạt động lễ hội sẽ diễn ra ở Khau Vai trong chương tŕnh lễ hội Chợ t́nh và mời du khách gần xa về đây tham dự lễ hội Chợ t́nh Khau Vai.

Hàng trăm đoàn khách từ khắp các nơi đổ về Khau Vai để tham dự lễ hội Chợ t́nh. Nhiều khách du lịch quốc tế đến đây theo các tour du lịch đặt trước và cả những khách du lịch tự do t́m đến Khau Vai bằng đủ loại phương tiện khác nhau tạo nên một cảnh nhốn nháo chưa từng có ở Khau Vai trong đêm 26/3 (âm lịch) năm nay.

Các tiết mục văn nghệ của đoàn nghệ thuật tỉnh Hà Giang và các xă trong huyện Mèo Vạc không đủ sức lôi cuốn bà con. Thay v́ thưởng thức các tiết mục hát đối và các tṛ chơi dân gian th́ đồng bào lại hết sức ṭ ṃ bởi chưa bao giờ họ gặp nhiều người lạ như thế. Ṭ ṃ bởi chưa bao giờ có nhiều hàng hoá lạ lẫm bày bán như thế. Bà con các dân tộc quây tṛn quanh ánh điện của các quầy bán mũ, áo và các sản phẩm du lịch ăn theo được mang ngoài huyện, ngoài tỉnh vào. Thung lũng Khau Vai ngày thường vốn rộng răi là thế, hôm nay bỗng trở nên trật trội, chen chúc, nhếch nhác. Bao háo hức mong chờ về một phiên chợ văn hoá độc đáo có một không hai đă tan biến, chỉ c̣n lại nỗi mệt mỏi và thất vọng trọng ánh của du khách, cả người Việt Nam và các du khách nước ngoài.

Anh Đặng Văn Khanh, ở huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang đă vượt gần 400 km đến đây, thất vọng nói với chúng tôi: Tôi không ngờ một chương tŕnh du lịch được quảng bá rộng răi và dài ngày lại được tổ chức một cách yếu kém đến như vậy. Không có bất cứ một sự hướng dẫn nào cho khách du lịch. Chưa bao giờ tôi bắt gặp cảnh nhốn nháo như thế này. Vô h́nh chung chúng ta đă làm mất đi nét đẹp của Chợ t́nh Khau Vai và bản chất hồn nhiên, chất phác của đồng bào các dân tộc nơi đây. Tôi nghĩ, cần có một sự kiểm điểm nghiêm túc và sự rút kinh nghiệm kịp thời trước khi sự vô ư thức của những người có trách nhiệm xoá sổ nốt Chợ t́nh Khau Vai bằng quyết tâm bảo tồn văn hoá như đă từng làm ở Chợ t́nh của Lào Cai, Lai Châụ..".

Những chiếc Lands Cruiser chở các quan chức ồn ào đến Chợ rồi lại ồn ào ra đi. Chúng tôi ngồi bó gối chờ trời sáng rồi lặng lẽ ra về. Không ai bảo ai nhưng h́nh như ai cũng thầm mong: xin hăy để cho Khau Vai được yên.




...........Giảng đường ngày tháng con ung dung bước
Mẹ vất vả nhiều nào được sẻ chia
Mỗi lần về thăm mẹ miệng con cứ tía lia :

_ Cứ thắc mắc: - Sao tay mẹ bên đen bên trắng ?
Con đau ḷng nhận ra từ phía nắng
Sao luôn là _ phía mẹ : - Mẹ ơi !!............................
Posted Image
Offline Profile Quote Post Goto Top
 
« Previous Topic · Quê Hương Tôi · Next Topic »
Add Reply

Theme designed by Lighty of Outline. Theme coded by Pando of GForce and ZNR.