| Welcome to EMVATHO HOME. We hope you enjoy your visit. You're currently viewing our forum as a guest. This means you are limited to certain areas of the board and there are some features you can't use. If you join our community, you'll be able to access member-only sections, and use many member-only features such as customizing your profile, sending personal messages, and voting in polls. Registration is simple, fast, and completely free. Join our community! If you're already a member please log in to your account to access all of our features: |
| NAM CHẤN; Phường múa rối lâu đời nhất bắ | |
|---|---|
| Tweet Topic Started: Jul 9 2006, 12:49 PM (337 Views) | |
| kimcuongbien | Jul 9 2006, 12:49 PM Post #1 |
![]()
Giải IV Hội Thi EVT 2007
|
Quê Hương -------------------------------------------------------------------------------- Nam Chấn - Phường rối nước lâu đời nhất Bắc Bộ --- Hồng Minh, Tuyết Loan --- Nam Chấn được coi là một trong những phường rối nước lâu đời nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ, tương truyền có từ năm 1775. Đây cũng là phường rối đầu tiên có diễn viên nữ và có số lượng tích tṛ phong phú, được các nhà hát múa rối và phường bạn khai thác. Sân Bảo tàng Dân tộc học sáng Chủ nhật ấy đông đúc lạ thường. Ai cũng háo hức muốn đến xem tận mắt buổi tŕnh diễn rối nước ngoài trời hiếm hoi của một trong những phường rối lâu đời nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ: phường Nam Chấn, thuộc huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Truyền thống lâu đời Bia đá Sùng thiện diên linh ở làng Đại, huyện Duy Tiên, Hà Nam ghi lại buổi biểu diễn múa rối nước để mừng thọ vua Lư Nhân Tông năm 1121 với sự có mặt của các quan trong triều ngày 3, tuần trăng thứ 8 có ghi lại như sau: "Ḍng sông gợn sóng. Một con rùa vàng mang trên ḿnh ba hang đá. Nó bơi thư thả trên mặt nước rồi phun nước như mưa. Trong tiếng nhạc êm đềm, những cánh cửa của các hang động mở ra. Thế là các nàng tiên xuất hiện, múa điệu Hồi phong". Họ giơ những cánh tay mềm mại, nhíu cặp mày dài duyên dáng, nhịp với lời ca. Những con chim lạ bay đến, đậu từng đàn rồi thi tài nhảy nhót. Những chú hươu non tung tăng... Rùa vàng nh́n về phía nhà vua cúi đầu kính bái. Những bác tiều phu giương cung bắn thú v.v.." Xưa kia Nam Chấn là xă Cổ Chử, tổng Đỗ Xá, nay là xă Hồng Quang, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Tương truyền, rối nước phường Nam Chấn có từ năm 1775, do một người thợ chạm khởi nghiệp. Theo các bậc cao niên kể lại, ngày xưa cụ Mai Văn Kha làm nghề thợ chạm ở thôn Rạch đứng ra tập hợp những người tạc tượng giỏi trong làng, lập nên phường rối nước. Sẵn nghề trong tay, họ đục những quân rối như Tễu, Tiên, Tứ linh... diễn thử tại ao đ́nh, ban đầu chỉ để phục vụ dân làng sau những giờ đồng áng mệt nhọc. Sau dần, rối nước Nam Chấn phát triển và lưu truyền đến ngày nay. Ở Nam Chấn hiện nay có năm ḍng họ vẫn giữ nghề rối nước, đó là các họ Phạm, Phan, Đặng, Lê, Mai. Phường rối năm nào cũng biểu diễn vào dịp hội làng (16 tháng Giêng), đặc biệt là hội Kỵ Mẫu (11 đến 13 tháng Ba Âm lịch) phường đều diễn và dâng lễ cúng thần Ổi Lỗi, là vị Tổ nghề của phường. Hiện nay ở làng vẫn c̣n hai nghệ nhân cao tuổi là các cụ Phan Văn Niệm, 77 tuổi và cụ Phan Văn Mao, 74 tuổi. Cụ Phan Văn Niệm tham gia phường rối từ năm 18 tuổi. Rối nước dường như đă ngấm vào máu thế hệ những nghệ nhân như cụ Niệm, cụ Mao. Cụ Niệm kể lại ngày xưa diễn viên múa rối phải tập luyện rất công phu, nhiều tiết mục trước khi diễn phải đóng sào trên sân để tập,nếu tập không tốt sẽ bị cụ trùm gơ dùi trống vào đầu. Cụ cũng là một trong những nghệ nhân đầu tiên trong đoàn rối của phường đi biểu diễn tại Pháp, Đức và Italy năm 1984. Cụ kể: "Những ngày biểu diễn tại Pháp, tôi không thể nào quên h́nh ảnh những cụ già Việt kiều đến sát thành bể xem nhà thủy đ́nh và con rối, khóc nức nở v́ nhớ quê hương". Chuyến "xuất ngoại" này của phường rối Nam Chấn cũng là lần đầu tiên rối nước Việt Nam được giới thiệu với bạn bè thế giới. Sau những thành công của chuyến đi này, nhà thuỷ đ́nh của phường rối do các nghệ nhân tự thiết kế và xây dựng theo kiểu kiến trúc đ́nh làng đă được xây dựng tại xă vào năm 1991. Các nghệ nhân phường rối Nam Chấn luôn tự hào v́ sau này, nhà hát múa rối Thăng Long và các phường bạn đều chọn mẫu thủy đ́nh Nam Chấn để xây. Làng Nam Chấn xưa có nghề truyền thống làm sơn mài và chính nghề này đă ảnh hưởng rất nhiều đến cách tạo h́nh con rối sau này. Quân rối xưa của phường Nam Chấn nhỏ, xinh xắn, dễ điều khiển. Bây giờ các quân rối được làm khá to, có quân rối phải đến 2-3 người điều khiển. Các quân rối được tạo h́nh theo mẫu tượng Phật, đặc biệt được làm bằng gỗ sung và sơn ta, v́ gỗ sung có các ưu điểm nhẹ, xuống nước dễ nổi, lại không bị vỡ hay mối mọt. Làm quân rối khá phức tạp, nếu làm không chuẩn sẽ không điều khiển được hoặc diễn rất khó.Quá tŕnh làm ra một quân rối rất cầu kỳ, phải qua tám công đoạn: tạo mẫu, sấy, hom, mài, sơn lót, sơn cầm, thếp bạc, phủ màu. Mỗi bước sơn cách nhau năm ngày, phải mất từ 15-20 ngày mới làm xong một quân rối. Sơn ta có nhược điểm là ít màu, nhưng rất bền, quân rối có thể để vài chục năm không hỏng. Ông Đặng Văn Đoàn, trưởng phường rối Nam Chấn là người giỏi về tạo h́nh con rối bằng gỗ sung, là tác giả của nhiều con rối sống động, linh hoạt. C̣n ông Phạm Văn Căn phường phó th́ giỏi về sơn thếp, trang trí. Những con rối thô mộc được trang điểm bởi bàn tay khéo léo của ông trở nên lộng lẫy, tươi tắn. Phường rối đầu tiên có "diễn viên nữ" Xưa kia, các phường rối thường có tục giấu nghề, những người không cùng ḍng họ, con gái và con rể trong gia đ́nh tuyệt nhiên không được tham gia phường rối. Những người được thu nhận vào phường rối phải luôn luôn giữ lời thề không được để mất nghề, nếu để nghề lọt ra ngoài sẽ bị phạt, hoặc nặng hơn là bị đuổi khỏi phường. Nam Chấn cũng không nằm ngoài những niêm luật ấy. Thế nhưng, ngày nay nghề rối nước ở Nam Chấn đă được xă hội hoá. Chính trưởng phường rối Nam Chấn Đặng Văn Đoàn là người đầu tiên vượt qua điều cấm kỵ của nghề, mạnh dạn thu nhận phụ nữ làm diễn viên, cũng như mở rộng nghề rối nước cho cả những người khác họ tham gia. Ai thích, ai có năng khiếu đều được nhận vào phường rối. Ông Đoàn kể: "Thực tế có nhiều tṛ diễn đ̣i hỏi sự uyển chuyển, khéo léo của người phụ nữ như múa Tiên, múa Phượng, dệt vải... Các "diễn viên nữ" xuống nước cũng tạo nên sự hấp dẫn mới mẻ cho người xem. Hiện nay cả con gái và cháu gái tôi đều là những diễn viên của phường, cùng đoàn đi diễn ở nhiều nơi". Phường rối nhiều tích tṛ nhất Theo đánh giá của ông Nguyễn Trung Dũng, Trưởng pḥng Đào tạo của Bảo tàng Dân tộc học, một người nghiên cứu nghệ thuật múa rối trong nhiều năm, có thể nói Nam Chấn là phường rối có nhiều tích tṛ nhất hiện nay. Hiện nay phường có tất cả 40 tích tṛ, đều là thừa kế từ xưa. Một số tích tṛ diễn khá công phu, như một vở kịch, có lớp lang, chẳng hạn như vở Trần Hưng đạọTích tṛ dài nhất diễn trong khoảng 1 giờ. Điều thú vị là rất nhiều phường rối bạn, trong đó có cả Nhà hát múa rối trung ương đă đến tham khảo và học tập các tích tṛ của phường rối Nam Chấn (năm 1971). Ông trưởng phường Đặng Văn Đoàn tự hào nói:"Rất nhiều tích tṛ của làng tôi hiện đang được các nghệ sĩ của Nhà hát múa rối biểu diễn". Các tích tṛ phần lớn được truyền lại từ những thế hệ trước, chủ yếu xoay quanh cuộc sống của người nông dân như bắt cá, cày bừa, dệt vải, múa lân, múa sư tử...Tại buổi biểu diễn ở Bảo tàng Dân tộc học, người Nam Chấn đem đến 13 tṛ rối cổ, trong đó có một số tṛ khá lạ như Tiểu giáo đầu, Kéo cá dâng hoa, Câu ếch, Lân tranh cầu... Một số tích tṛ mới dựa theo cuộc sống hiện đại cũng được xây dựng nhưng không có sức sống mạnh mẽ bằng các tích tṛ cổ, hơn nữa phần sáng tác lời hát và tạo h́nh con rối theo kiểu hiện đại cũng gặp nhiều khó khăn. Đến nay, Nam Chấn đă có đoàn múa rối nước gồm 56 người, trong đó có những diễn viên c̣n rất trẻ, mới 13 tuổi. Đoàn đă đi diễn ở rất nhiều nơi, đặc biệt đă "xuất ngoại", sang Nga, Pháp, Italy, Đức..., ở đâu đoàn cũng nhận được sự ủng hộ nhiệt t́nh của các khán giả. Chuyến biểu diễn lần này của đoàn tại Bảo tàng Dân tộc học nằm trong chương tŕnh giới thiệu nghệ thuật múa rối nước dân gian của Bảo tàng với công chúng. Chương tŕnh gồm hai đợt, đợt thứ nhất giới thiệu chín phường trong các năm 2002-2003. Đợt thứ hai giới thiệu 12 phường trong năm 2003 và 2004. Mục đích của Bảo tàng là tạo ra một sân chơi cho các phường rối, ở đó các đoàn rối có thể học tập lẫn nhau, giao lưu với nhau và với khán giả chứ không chỉ đơn thuần là biểu diễn cho công chúng. Bên cạnh các buổi biểu diễn, Bảo tàng c̣n có các tài liệu, tư liệu, tranh ảnh về phường rối. Người xem không chỉ được thưởng thức một buổi biểu diễn múa rối giữa khung cảnh thiên nhiên hồ nước, nhà thủy đ́nh mà c̣n được giao lưu, t́m hiểu về nghệ thuật múa rối nước của từng phường rối khác nhau. Nhận xét về phường rối Nam Chấn, ông Nguyễn Trung Dũng (Bảo tàng Dân tộc học) cho biết: "Nam Chấn là một trong những phường rối có công rất lớn đưa rối nước Việt Nam ra thế giới và góp phần đưa rối nước trở thành di sản văn hóa của Việt Nam". Tới đây, một pḥng trưng bày về rối nước sẽ được xây dựng tại xă để giới thiệu với khách bốn phương cũng như lưu giữ và truyền lại cho lớp trẻ về bộ môn nghệ thuật độc đáo của làng. |
|
...........Giảng đường ngày tháng con ung dung bước Mẹ vất vả nhiều nào được sẻ chia Mỗi lần về thăm mẹ miệng con cứ tía lia : _ Cứ thắc mắc: - Sao tay mẹ bên đen bên trắng ? Con đau ḷng nhận ra từ phía nắng Sao luôn là _ phía mẹ : - Mẹ ơi !!............................
| |
![]() |
|
| « Previous Topic · Quê Hương Tôi · Next Topic » |








9:14 PM Jul 11